BepiColombo, Merkür’ün Güneş Patlamalarına Maruz Kalışını Yakından Ölçtü

Avrupa Uzay Ajansı (ESA) ve Japonya Uzay Araştırmaları Ajansı (JAXA) ortaklığında yürütülen BepiColombo görevinin dördüncü yakın geçişinde, Helsinki Üniversitesi önderliğindeki bir ekip, Merkür’ün güneşten gelen yüklü parçacıkların ve uzay fırtınalarının etkilerini ölçtü. 4 Eylül 2024 tarihinde araç gezegenin yüzeyinden yalnızca 165 kilometre yüksekte seyrettiği bu geçişte, SIXS adlı alet güneş patlamasından çıkan yüksek enerjili parçacıkların Merkür’ün manyetik alanına nüfuz edip yüzeye çarptığını kaydetti. Araştırmacılar, elde edilen verilerin uzay hava durumu tahminlerini geliştirmede kullanılabileceğini belirtiyor.

Görev, 2018 yılında fırlatıldıktan sonra sekiz yıllık yolculuğunun ardından Merkür’e altın yakın geçiş yaptı. Her bir geçişte eş uydular, güneş sistemimizin en az keşfedilen gezegenlerinden biri olan Merkür hakkında kritik bilgiler topladı. Bu çalışmalar, kutuplardaki buzlu kraterlerin varlığı, gezegenin manyetik alanı ve “iç içe geçmiş” olarak adlandırılan gizemli yüzey özellikleri gibi birçok temel sorunun yanıtlanmasına katkı sağladı.

Güneş Patlaması Gezegenin Savunmasını İnceledi

SIXS (Solar Intensity X-ray and Particles Spectrometer) adlı aletin yürüttüğü önemli araştırmalardan biri de güneşten gelen yüklü parçacıkların ve uzay fırtınalarının Merkür’e etkisidir. Görevin dördüncü geçişinde bu alet, bir güneş patlamasından çıkan parçacıkların gezegenin manyetik alanına nasıl nüfuz edip yüzeye çarptığını tespit etti. 4 Eylül 2024 tarihli bu geçişte araç, gezegenin yüzeyinden sadece 165 kilometre (102,5 mil) yüksekte seyrettiği için yüksek enerjili güneş parçacıklarının artışını gözlemleme fırsatı buldu. Bu sayede yıldızına yakın gezegenlerin kendilerini nasıl koruduğu incelenebildi.

SIXS aleti, patlama sırasında çok sayıda yüksek enerjili parçacının Merkür’ün yüzeyine geniş bir alanda ulaştığını ortaya koydu. Bu parçacıklar, süreçte X-ışınları üreten atom ve moleküllerle etkileşime girdi.

“Dördüncü geçiş gerçekten benzersizdi. Uzay aracı, son yörüngesinde olacağından çok daha aşağıya, yüzeye yaklaştı ve tam o anda güneşte büyük bir parçacık patlaması gerçekleşmesi bizi şanslı kıldı.”

Emilia K. J. Kilpua, Helsinki Üniversitesi

Bu koşullar, güçlü bir güneş fırtınasının gezegenimizin manyetik kalkanını sıkıştırması durumunda dünyada yaşanacak senaryoyla benzerlik gösteriyor. Bu nedenle sonuçlar, uzay hava durumu tahminlerini ve bunun dünyaya olası etkilerini anlamaya yardımcı olabilir. Büyük güneş olaylarının uydulara, elektrik şebekelerine ve diğer uzay ile kara tabanlı altyapılara zarar verebileceği biliniyor.

Dünya İçin Bir Referans Noktası

Merkür’ün manyetik alanı Dünya’nınkinden daha zayıftır ve manyetik kalkanı da ondan çok daha küçüktür. SIXS’in gözlemleri, en güçlü uzay fırtınaları sırasında yıkıcı parçacık radyasyonunun Dünya’nın yakın uzay ortamına ve atmosferine nasıl nüfuz edeceğini değerlendirmemize yardımcı oluyor.

SIXS’in gözlemleri aynı zamanda Düşük Yörünge (LEO) içinde ticari ve bilimsel faaliyetlerin en uç uzay hava durumu koşulları altında da güvende kalmasını sağlamaya adanmış bir program olan Uzay Dayanıklılığında Mükemmeliyet Merkezi’nde de kullanılacak. Bu ayın başlarında, Merkür Planetary Yörünge Uydusu (MPO) ve Merkür Manyetik Alan Yörünge Uydusu (Mio), aktarma modülünden ayrıldı. Kasım ayında iki yörünce uydu Merkür’ün yörüngesine girerken, Aralık ayında birbirinden ayrılacak.