1859 Güneş Fırtınası: Carrington Olayı’nın Kanıtları ve Tarihsel Karşılaştırmaları

Carrington Olayı olarak adlandırılan 1859 Güneş Fırtınası

1859 yılında solar döngü 10 sırasında gerçekleşmiş güçlü bir jeomanyetik güneş fırtınasıdır. Bir solar alev veya koronal kütle ejeksiyonu (CME) Dünya’nın manyetosferini vurmuş ve şimdiye kadar bilinen en güçlü solar fırtınayı tetiklemiştir. Bu gözlem ve kayıt, Richard Christopher Carrington’a aittir.

Carrington Süper Alevi’nin gözlemleri

28 Ağustos 1859’dan 2 Eylül 1859’a kadar Güneş’te sayısız güneş lekesi gözlemlenmiştir. 1 Eylül’de öğle vaktinden önce, Richard Carrington ve Richard Hodgson adlı İngiliz asıllı amatör astronomlar ilk solar alevin gözlemlerini yapmıştır. Bu olayın Dünya’ya gelmesi 17,6 saat sürmüştür çünkü büyük bir koronal kütle ejeksiyonu doğrudan Dünya’ya yönelmiştir. Böyle bir yolculuk genelde üç ila dört sür sürmektedir. Bu CME’nin çok hızlı hareket etmesinin nedeni, ilk olanın yol üzerindeki ambiyant solar rüzgar plazmasını temizlemiş olmasıdır.

İskoçyalı fizikçi Balfour Stewart’ın Kew Gözemevi manyetometresi ile kaydettiği eşzamanlı “crochet” gözlemleri ve ertesi gün gözlemlenen jeomanyetik fırtına nedeniyle Carrington bir güneş-yüzeyi bağlantısından şüphelenmiştir. 1859’daki jeomanyetik fırtınanın etkileri hakkında dünya çapındaki raporlar, Carrington ve Stewart’ın gözlemlerini destekleyen Elias Loomis tarafından derlenip basılmıştır.

Fırtınanın küresel etkileri

29 Ağustos 1859’da güney aurorae, Avustralya’daki Queensland kadar kuzeyden bile gözlemlenmiştir. 1-2 Eylül 1859’da kaydedilen en büyük jeomanyetik fırtın meydana gelmiştir. Aurorae, kuzey yarımkürede Karayipler’den bile olmak üzere tüm dünyada görülmüştür. Rocky Dağları üzerindekiler o kadar parlaktı ki, parlaması sabah olduğunu zannettiklerinden altın madencilerini kahvaltı hazırlamaya başlamalarına sebep olmuştur. Kuzeydoğu Amerika’da uyanan insanlar aurora’nın ışığı sayesinde gazete okuyabiliyorlardı. Aurora, Küba ve Hawaii gibi kutuplardan bile görünürdü.

Tüm Avrupa ve Kuzey Amerika telgraf sistemleri başarısız olmuş, bazı durumlarda telgraf operatörlerine elektrik şoku bile vermiştir. Telgraf direkleri elektrik kıvılcımları saçmıştır. Bazı telgraf sistemleri güç kaynaklarından kesilmelerine rağmen mesaj alıp göndermeye devam etmiştir.

3 Eylül 1859 Cumartesi günü Baltimore American and Commercial Advertiser raporuna göre auroral ışıkların muhteşem görünümü anlatılmaktadır. Rapor, bu fenomenin ışık oluşumu saatlerinin farklı olmasına rağmen Pazar günkü görünüme çok benzediğini, eğer muhtemel olsaydı daha parlak ve prizmatik tonlar daha çeşitli ve enfes olacağını belirtmektedir. Işık, Ay’ın dolunay halindeki parlaklığından fazlaydı fakat etrafındaki her şeyi kaplayan tanırlanamaz bir yumuşaklığı ve narinliği vardı.

Ekonomik etkilerin hesaplanması

Haziran 2013’te Lloyd’s of London ve Amerika’daki Atmospheric and Environmental Research’den (AER) ek bir grup araştırmacı, Carrington Olayı’ndan alınan bu verileri dünya ekonomisinin ne kadar etkilendiğini hesaplamak için kullanmıştır. Hesaplanan maliyet 2,6 trilyon dolar (£1,67 trilyon) olarak belirlenmiştir.

Benzer geçmiş olaylar

Buz çekirdeklerinin nitrat bakımına zengin olan katmanları, güvenilir gözlemlere dayanan geçmiş güneş fırtınalarının tarihini yeniden düzenlemek için analiz edilmiştir. Grönland buz çekirdeklerinden Kenneth G. McCracken ve diğerleri tarafından alınan veriler, bu olayın büyüklüğünü yüksek enerji-proton radyasyonu ile olan ölçümle (jeomanyetik etki ile değil) yaklaşık olarak 500 yılda bir gerçekleştiğini göstermiştir. Bu, her yüzyılda en azından beşte bir oranında büyük boyutta meydana gelen olaylarla eşleştirilmiştir.

Ancak buz çekirdekği topluluğu tarafından yapılan daha yeni bir çalışma, nitrat dikenlerinin solar enerjik olayların bir sonucu olmadığını ve bu tekniği kullanmanın şüpheli olduğunu öne sürmüştür. 10Be ve 14C, buz çekirdekği topluluğu tarafından daha güvenilir bulunmuştur. Bu benzer fakat çok daha güçlü kozmik ışın olayları, Güneş Sistemi ve hatta galaksimiz dışında olabilir.

Daha az tehlikeli fırtınalar 1921’de ve 1960’ta geniş çaplı bir radyo kesintisi bildirildiğinde gerçekleşmiştir. Mart 1989 jeomanyetik fırtınası Quebec’in geniş yerlerindeki gücü kesmiştir. Temmuz 2012’de bir koronal kütle ejeksiyonu büyüklük bakımından Carrington Olayına benzer olarak anlaşılmıştır; ancak gidiş yolu Dünya’nın yörüngesini kaçırmıştır. Bu gözlemler hakkındaki bilgiler 28 Nisan 2014’te NASA tarafından halk ile paylaşılmıştır.

Bu açıklama Vikipedi kaynaklarından uyarlanmıştır ve şu lisans altında sunulur: CC BY-SA 4.0.