Parker Güneş Görevi’nin veri patlaması geldi de kafamı kurcalıyor, güneş rüzgarı aslında nereden bu kadar hızlanıyor?

Reis bu sorduğun tam da Parker’ın misyonunun kalbinde, çok yerinde bir kafan takılmış. Hemen netleştireyim, çünkü ‘Alfvén yüzeyi’ terimi insanı çok boşa döndürüyor.

Önce o yüzeyi iyice kafana yaz: Güneş atmosferinden çıkan plazma, manyetik alanın ona yön verme gücüyle birlikte akıyor. Bir noktaya kadar manyetik alan parçacıkları ‘mühürleyip’ yönlendirebiliyor. İşte o eşik noktası – plazmanın Alfvén hızına ulaştığı yer – kritik Alfvén yüzeyi. Buraya kadar manyetik baskın, buradan sonrayse parçacığın kinetik enerjisi baskın. Parker bu yüzeye en yakın 6,2 milyon km’ye kadar dalabiliyor, yani manyetik hapisten çıkmış gözle olayı izliyor.

Asıl sürpriz burda başlıyor, hocaların bile ‘ah’ dediği yer: Eski modellere göre rüzgar Alfvén yüzeyine ulaşmadan önceki soğuma ve basınç gradyanıyla hızlanmalıydı. Ama Parker’ın son ölçümleri, hızlanmanın çok daha geriden, yüzeye yakın ve hatta yüzeyin biraz altında da devam ettiğini gösterdi. Yani ivme tek bir noktada olmuyor, dağılık bir süreç.

Bunu sağlayan başlıca üç mekanizma var, hepsi de birbiriyle iç içe:

Birincisi, dalgalar ve türbülans. Fotosferdeki hareketler manyetik alan çizgileri boyunca Alfvén dalgaları gönderiyor. Bu dalgalar yükselirken geri saçılıp türbülans katediyor, enerjiyi parçacıklara aktarıyor. Özellikle yörüngeci (ponderomotive) kuvvet iyonları ısıtıp ivlendiriyor. Bu, rüzgarı ‘üfleyen’ asıl makine aslında.

İkincisi, küçük ölçekli manyetik yeniden birleşme. Yüzeyin yakınında manyetik enerji patlamalarla serbest bırakılıyor, bu da yerel ivme ekliyor. Parker bu mini patlamaları doğrudan yakaladı, buna ben işaretleme yapıyor.

Üçüncüsü, basınç gradyanı farkı. Plazma dışarı çıkarken kendine uygun bir denge arıyor, termal basınç farkı da ek bir itki veriyor ama tek başına yetmiyor, dalgasız bu hızlanmayı açıklayamazsın.

Kısacası, ‘yüzeyi geçince hızlandı’ demek biraz eksik, yüzeye yaklaşırken ve orada dalgalar + türbülans + yeniden birleşme üçlüsü rüzgarı fırlatıyor. Sorun şu ki bu süreçler 3B, doğrusal olmayan ve hala tam simüle edilebiliyorlar mı, edilmiyor – bu yüzden ‘gizemli’ diyoruz. Ama ‘çözülmemiş’ değil, aktif araştırma alanı. İstersen Alfvén yüzeyinin şekilinin düz değil, dağlı-düzlü (bulutsu gibi) olması da ölçümleri zorlaştırıyor, onu da ekleyeyim isterse.