Göz kamaştırıcı yıldızlarıyla kolayca bulunabilen, adını taşıdığı kuşu andıran nadir takımyıldızlardan biri olan Cygnus (kuğu) takımyıldızı, yaz boyunca Kuzey Yarımküre’de görülebilir. Bu takımyıldızı keşfederken, aynı zamanda NASA’nın kara deliklerle ilgili bilgilerini de öğrenebilirsiniz.
Görsel Kaynağı: NASA Science
Cygnus takımyıldızını bulmak için, en parlak yıldız olan Deneb’den başlayın. Bu aynı zamanda Yaz Üçgeni’nin kuzeydoğudaki ve en sönük yıldızıdır. Yaz Üçgeni, üç farklı takımayıldızdan gelen üç parlak yıldızdan oluşur. Eylül 2022 tarihli Night Sky Notes sayısında bu konu hakkında daha fazla bilgi edinebilirsiniz. “Deneb” kelimesi Arapça kökenlidir ve “kuyruk” anlamına gelir. Daha sonra, üçe doğru ilerleyin ve yaz üçgeninin merkezinde yer alan Albireo yıldızını bulun; bu yıldız bazen “gagalı yıldız” olarak adlandırılır. Bu yıldızdan başlayarak, iki yıldız daha uzanır ve kuğunun kanatlarını oluşturur. Ayrıca, kuğunun kanatlarını tamamlayan soluk yıldızlar da bulunur.
Görsel Kaynağı: NASA, CXC, Melissa Weiss (CXC)
Işık kirliliğinin yüksek olduğu yerlerde, sadece en parlak yıldızları görebilirsiniz; bunlar bazen Kuzey Haçı olarak adlandırılır. Daha karanlık bir gökyüzünde ise, kuğunun boynunu oluşturan yıldızlar dizisi, Samanyolu’nun bandı boyunca uzanır. Bir çift dürbün kullanarak, bu yol üzerindeki birçok yıldızı gözlemleyebilirsiniz; bunlar arasında, kuğunun gövdesine yakın bulunan ve solundaki parlak açık küme olan Messier 29 bulunur. Bu genç yıldızlardan oluşan grup, yakındaki uyarılmış gaz nedeniyle kırmızımsı bir görünüm sergileyebilir.
Parlak Albireo yıldızı kolayca fark edilebilirken, bir teleskop kullanarak gerçek güzelliğini ortaya çıkarabilirsiniz! Bir “gökyüzü mücevher kutusu” gibi, büyütme ile aynı görüş alanında canlı altın rengi ve parlak mavi renkli iki yıldızlı bir sistem görebilirsiniz. Teleskop veya güçlü dürbünler kullanarak gözlemleyebileceğiniz başka bir harika şey ise Cygnus Loop’tur (Veil Nebulası). Bu süpernova kalıntısı (büyük, ölen bir yıldızdan fırlatılan gaz bulutları), kuğunun doğu kanadındaki son iki yıldızın üzerinde bulunur. Yaklaşık üç derece genişliğinde (Ay’ın çapının altı katı) soluk bir gaz halkası gibi görünür.
Uzun zaman önce ölen yıldızlardan bahsetmek gerekirse, astronomlar Cygnus bölgesinde gözümüzle veya ev dürbünlerimizle göremediğimiz, ancak NASA’nın Chandra X-ışını Gözlemevi tarafından tespit edilebilen yüksek enerjili bir X-ışını kaynağı buldular. 1971 yılında bir roket uçuşu sırasında keşfedilen Cygnus X-1, yaygın olarak kabul edilen ilk kara deliktir. Bu kara deliğin kütlesi yaklaşık 20 Güneş’e eşittir ve inanılmaz bir hızda dönmektedir (saniyede 800’den fazla kez) ve yakınındaki bir yıldızdan madde tüketmektedir. Astronomik açıdan, bu kara delik “mahallemizde” yer almaktadır; Dünya’ya yaklaşık 6.070 ışık yılı uzaklıktadır. Ancak, bizim için herhangi bir tehdit oluşturmamaktadır; sadece evreni incelememize yeni bir yol sunmaktadır.
Bu akşam gökyüzündeki bu güzel kuşu gözlemleyin ve Cygnus’u yaz aylarında izleyeceğiniz takımyıldızlar listenize ekleyin. Ayrıca, kara delikler hakkında daha fazla bilgi edinmek için NASA’nın
Black Hole Basics
“>Kara Delik Temelleri
sayfasını ziyaret edebilirsiniz!
Orijinal olarak Dave Prosper tarafından Mayıs 2023 tarihinde yayınlanmıştır.
Son güncelleme: Kat Troche, Temmuz 2026
Kaynak: Nasa-science
