Halloween Korkutucu mu? İşte Gerçek Hayatın Kosmik Korku Öyküsü: Yanık Uzay Dünyası

Yerleşim yerimiz, eğer Her Şeyin Qaranlık Günü’nü her 11 saatte bir kutluyorsak, korkutucu olurdu; bu olasılık James Webb Uzay Teleskopu (JWST) ile araştırılan bir süper-Yer gezegeninde gerçekleşebilir. Yani, bu yıldızlararası gezegen ya da exoplanet, yüzeyinde hiçbir hayatın hayatta kalamayacağı kadar cehennem derecesinde sıcak değilse.

Söz konusu exoplanet, NASA’nın gezegen avcısı uzay aracı TESS (Transiting Exoplanet Survey Satellite) tarafından 2020’de keşfedilen, yaklaşık 280 ışık yılı uzaklıktaki kayalık lav gezegeni TOI-561 b’dir. Gezegen, yıldızı TOI-561’e o kadar yakındır ki, sadece her 11 saatte bir yörüngesini tamamlamakla kalmaz, aynı zamanda yüzey sıcaklıkları 3.000 Fahrenheit’in (1.800 Celsius) üzerine çıkar.
Bu kadar sıcaktır ki, astronomlar bir zamanlar TOI-561 b’nin atmosferi olamayacağını düşünüyordu. Neredeyse dört tam yörüngeyi kapsayan 37 saatlik JWST gözlemleriyle, bilim insanları artık bu korkuncu gezegenin, kuvars ve kumdan oluşan aynı bileşik ailesini oluşturan, buharlaşmış silikat mineral bulutlarından oluşan yansıtıcı bir katman içinde gömülü olduğunu buldu.

“Gezegenin parlaklığının ve ısının yörüngesi boyunca nasıl değiştiğini ölçtük,” ekip üyesi Waterloo Üniversitesi’nden Lisa Dang bir açıklamada şöyle dedi. “Faz eğrisi olarak bilinen bu teknik, gezegenin yıldızından önemli miktarda ışığı yansıtması ve ısının gezegenin sadece güneşli tarafında değil, gezegenin etrafında yeniden dağıtılması gerektiğini ortaya koydu. Birlikte, bunlar bir atmosferin varlığına işaret ediyor.”

Lav süper-Yer’in yarımküreleri gündüz ve gecedir

TOI-561 b’nin yıldızına yakınlığının başka bir sonucu daha var. Gezegen, Yer gibi dönmediği anlamına gelen, gelgit kilitlidir. Böylece, TOI-561 b, yıldızına kalıcı olarak yüzlenen, yanıcı derecede sıcak bir “gündüz tarafı” ve sonsuza kadar boşluğa yüzlenen daha soğuk bir “gece tarafı” sahiptir.

Dang ve meslektaşları, gündüz tarafının çıplak kayasının beklenenden daha soğuk göründüğü gerçeğini inceledi. Eksik ısının gece tarafına taşınabileceğini veya TOI-561 b onu emmeden önce yansıtılabileceğini varsaydı.

Bu, TOI-561 b’nin kendisine çakan yıldız ışığının yaklaşık dörtte üçünü yansıtması gerektiği anlamına geliyor. Bu, güneş sistemindeki en yansıtıcı gezegen olan Venüs ile karşılaştırılabilir bir değer; Venüs, düşen güneş ışığının yaklaşık %75’ini yansıtırken, Dünya bu oranın ancak %30’unu yansıtıyor.

Ekip, bu yüksek yansıtıcılığın, silika minerallerinden (silikon dioksit ve magnezyum silikat dahil) bulutların gezegenin güneş gören yüzünde oluşup güneş kremi gibi davranmasından kaynaklandığını belirledi. Bu bulutlar aynı zamanda TOI-561 b’nin bir atmosferi korumasına da yardımcı olabilir.

Bir diyagram, TOI-561 b ve iki ötegezegen kardeşinin Güneş etrafındaki Merkür yörüngesinin içine rahatça sığacağını gösteriyor (Görsel kredisi: NASA)

Elbette ekip, bu atmosferin neyle oluştuğunu henüz kesin olarak bilemiyor. Venüs’te görülen yoğun bir karbondioksit sisi olabilir ya da güneş sistemindeki en volkanik gövde olan Jupiter’in uydusu Io’nunkine benzer bir sülfür dioksit örtüsü olabilir. Eğer Io’daki gibi volkanik etkinlik, TOI-561 b’nin atmosferini tazeleyerek besliyorsa durum böyle olurdu.

“Cevaplamaya çalışacağımız bir sonraki büyük sorun, TOI-561 b’nin atmosferinin Venüs’e mi yoksa Io’nun aşırı bir versiyonuna mı benzediği,” dedi Dang. “JWST ile gezegeni daha uzun dalga boylarında gözlemek, bize içgörü sağlayabilir ve bu kadar sıcak bir gezegenin atmosferi milyarlarca yıl boyunca nasıl koruyabildiğini açıklamaya yardımcı olabilir.”
Ekipin araştırması The Astronomical Journal’da yayımlandı.