[Kaliforniya kıyısındaki Vandenberg, askeri tesis olmanın ötesinde, uzay keşiflerinin ve füze teknolojilerinin önemli bir merkezine dönüşmüş görünüyor.]

Vandenberg Space Force Üssü, Kaliforniya’nın batı kıyısında yer alan ve hem askeri operasyonlar yürüten hem de uzay araçlarının fırlatıldığı kritik bir tesis. 2015 yılı itibarıyla bu üs, 700’den fazla fırlatma ve 1100’den fazla balistik füze denemesi gerçekleştirmiştir.

Üs, başlangıçta 1941 yılında “Camp Cooke” olarak kurulmuş ve piyade birliklerine ev sahipliği yapmıştır. On altı yıl sonra Hava Kuvvetleri’ne devredilmiş ve Cooke Hava Üssü olarak yeniden adlandırılmıştır. 1957 yılı, uzay keşfi açısından önemli bir dönüm noktası olmuş; ilk uydu bu yılda fırlatılmıştı. Ardından, ABD’nin ilk uydusu Explorer 1, 1958 yılında uzaya gönderilmiştir.

“Vandenberg, askeri bir tesis olarak dönüşümünü başlatmış ve uzay ile füze testleri için ideal bir konuma sahip hale gelmiştir,” denilmektedir. “Nüfus yoğun olmayan bölgelerde bulunan Vandenberg, kıtalar arası balistik füzelerin güvenli bir şekilde test edilebilmesi ve ayrıca uyduların kutup yörüngesine yerleştirilebilmesi için mükemmel bir konum sunmaktadır.” Bu tür uydular, Dünya’nın yüzeyini tarayarak istihbarat amaçlı kullanılabilir. İlk olarak Vandenberg tarafından fırlatılan Discoverer 1 uydusu, Corona keşif uydu programının başlangıcı olması planlanmıştı. Ancak Discoverer 1 yörüngeye ulaşamamış olsa da, onu takip eden uydular başarılı olmuştur.

Kısa Tarihçe

Sputnik’in fırlatılmasının ardından, Hava Kuvvetleri füze programını hızlandırmış ve üssü Strategic Air Command’a devretmiştir. İnşa çalışmalarına 9 Mayıs 1957’de başlanmıştır. Daha önce üsse bağlı olan Air Research and Development Command, tesislerin inşası, fırlatma araçlarının geliştirilmesi gibi görevleri üstlenmiştir. O dönemde hem ABD hem de Sovyetler Birliği, uydu programları üzerinde çalışıyor, aynı zamanda orta menzilli ve kıtalar arası balistik füze testleri yapıyordu.

Cooke, 4 Ekim 1958’de Hava Kuvvetleri’nin ikinci başkanı olan General Hoyt Vandenberg’in anısına Vandenberg olarak yeniden adlandırılmıştır. İlk fırlatmalar Aralık ayında başlamış ve 16 Aralık 1958’de Thor IRBM fırlatılmıştır. Discoverer 1, 28 Şubat 1959’da fırlatılmış ve ilk Atlas roket, 9 Eylül 1959’da havalanmıştır.

Manned Orbiting Laboratory ve Uzay Mekiği

Vandenberg’in Space Launch Complex 6, astronotların görev yapacağı ve uzaydan keşif yapacak bir program olan Manned Orbiting Laboratory (MOL) için inşa edilmiştir. İnşa çalışmalarına 1966 yılında başlanmıştır. Ancak bu program, maliyetlerin aşılması ve uyduların daha uygun maliyetle aynı işi yapabilmesi nedeniyle 1969’de iptal edilmiştir.

MOL programındaki bazı astronotlar NASA’ya transfer edilmiş ve bunlardan bazıları uzay mekiği programında görev almıştır (Bob Crippen, ilk uzay mekiği Columbia’nın 1981’deki ilk uçuşunda yer almıştır). Uzay mekiği programının ilk yıllarında, NASA Savunma Bakanlığı ile işbirliği yaparak sınıflandırılmış görevler gerçekleştirmiştir. O dönemde tüm uzay mekikleri Kennedy Uzay Merkezi’nden fırlatılıyordu. Bu konum, Ekvator’a yakın olması nedeniyle yörüngeye daha kolay ulaşılmasını sağlıyordu. Ancak kutup yörüngesi için daha fazla yakıt gerekiyordu. Bu nedenle Vandenberg’deki tesis, uzay mekiği uçuşları için yeniden düzenlenmiştir.

Ancak uzay mekiği programı beklentileri karşılayamamıştır. 1970’lerin başında bazı yetkililer, mekiklerin yılda 50 kez fırlatılacağını tahmin etmişti. Ancak uçuşlar devam ettikçe, mekiklerin her uçuş arasında aylarca bakım görmesi gerektiği anlaşılmıştır. Savunma Bakanlığı’nın ELV (Expendable Launch Vehicle – Tek Kullanımlık Fırlatma Aracı) politikasında değişiklik yapılarak, Hava Kuvvetleri’nin de roketler yerine uzay mekiğini kullanması mümkün hale gelmiştir.

Ancak mekiklerin hala Vandenberg’den fırlatılması bekleniyordu. Ancak 1986’daki Challenger uzay mekiği kazası, uzay politikasını tamamen değiştirdi. Yedi astronotun ölümü ve mekiklerin normal bir ticari araç olmadığı gerçeğinin ortaya çıkmasıyla birlikte, savunma amaçlı görevlerde sadece gerekli olduğunda insan kullanılacaksa roketler kullanılabileceği belirtildi.

Vandenberg’deki uzay mekiği programı 1989 yılında sona erdi. Tesis daha sonra bir süre Lockheed Martin Athena fırlatmalarına ev sahipliği yapmış, ardından Boeing’in Delta 4 ağır roketine uygun hale getirilmiştir.

Mayıs 1957’de uzun süredir Vandenberg Hava Üssü olarak bilinen tesis, yeni kurulan askeri branş olan Space Force’un bir parçası olmasıyla birlikte Vandenberg Space Force Üssü olarak yeniden adlandırılmıştır.

Günümüzde üste yürütülen faaliyetler 30. Space Wing tarafından yönetilmektedir. Vandenberg sadece Space Force ve Savunma Bakanlığı için değil, aynı zamanda NASA ve çeşitli özel şirketler için de fırlatma hizmetleri sunmaktadır. Üstten Atlas V, Delta IV, Delta II, Falcon, Minotaur, Pegasus ve Taurus gibi roketler fırlatılmaktadır. Ayrıca üste kıtalar arası balistik füze testleri de yapılmaktadır. SpaceX’in de yakın gelecekte bu tesisi kullanmaya başlayacağı beklenmektedir.

Kaynak: Space.com