Astronomlar, Atacama Büyük Milimetre/Submilimetre Dizisi (ALMA) kullanarak, Orion takımyıldızındaki ünlü kırmızı dev yıldız Betelgeuse’un yüzeyinin çarpıcı yeni görüntülerini elde etti. Bu görüntüler, kalıcı sıcak bölgeler ve bozulmuş, küresel olmayan bir atmosfere sahip olduğunu ortaya koyuyor.
Betelgeuse: 8 milyon yaşında olan bu kırmızı dev, Dünya’dan yaklaşık 724 ışık yılı uzaklıkta bulunuyor.
Güneş’in yaklaşık 1.4 katı çapa sahip olan Betelgeuse, bilinen en büyük yıldızlardan biri. Alpha Orionis veya Alpha Ori olarak da bilinen bu yıldız, aynı zamanda bilinen en parlak yıldızlardan ve Güneş’ten 100.000 kat daha fazla ışık yayıyor.
Uzun zamandır, Betelgeuse’un yüzeyinde devasa konveksiyon hücreleri (yıldızın derinliklerinden yükselen sıcak gaz kabarcıkları) tarafından şekillenen düzensiz ve benekli bir yapıya sahip olduğu düşünülüyordu. ESO astronomu Bill Dent ve meslektaşları, “Betelgeuse (HD 39801, α Ori), iki yakın kırmızı dev yıldızdan biri ve bu nedenle radyo dalgalarından X-ışınlarına kadar geniş bir yelpazede yoğun bir şekilde incelenmiştir” şeklinde belirtiyor.
Astronomlar, Ağustos 2023’te Atacama Büyük Milimetre/Submilimetre Dizisi (ALMA) ile Betelgeuse’u gözlemledi. Elde edilen görüntüler, yıldızın fotosferinin (görünür yıldızı çevreleyen sıcak gaz kabuğu) ortalama sıcaklığının yaklaşık 2300 Kelvin olduğunu ve kuzeydoğu ve güneybatıda iki belirgin şekilde daha sıcak bölgeye sahip olduğunu gösteriyor.
Kuzeydoğudaki en parlak bölge, çevresine göre yaklaşık 800 Kelvin daha sıcak. Dikkat çekici bir şekilde, bu kuzeydoğu sıcak noktasının konumu ve parlaklığı, 2015’teki gözlemlerle yakından eşleşiyor; bu da en az yedi yıldır var olduğunu gösteriyor.
Araştırmacılar ayrıca, yıldızın görünür yarıçapında yüzde ±6’ya kadar “bükülmelere” rastladıklarını ve bunların bir sektörde yoğunlaştığını belirtiler. Bu yapıların şekli ise 2015’ten bu yana belirgin şekilde değişti. Bu özelliklerin, konveksiyon hücrelerinin neden olduğu atmosferik dalgalarla ilişkili olduğu düşünülüyor.
Bu süreçler, yıldızın kütle kaybının uzaydaki moleküler bulutlara yayılmasına katkıda bulunuyor. Dr. Dent, “Betelgeuse’un yüzeyinin nasıl göründüğünü bilmek büyüleyici” diyor. Ayrıca, “Betelgeuse bir süpernova olarak patladığında, gündüz bile açıkta görülebilecek kadar parlak olacak.”
sonuçlar: Bu bulgular, Astronomy & Astrophysics dergisinde yayınlanacak. W.R.F. Dent et al., 2026. ALMA yüksek çözünürlüklü gözlemler: Betelgeuse’un iç atmosferindeki kalıcı yapılar. A&A, basım aşamasında; arXiv: 2608.19339.
