NASA‘nın New Horizons uzay aracı tarafından çekilen görüntülerde, Plüton’un dev buzul alanı Sputnik Planitia‘sından sıvı azotun yükseldiği ve yüzeyde akıntıların oluştuğu belirtildi. Bu durum, Plüton yüzeyinde yakın zamanda sıvı halde bulunan maddenin varlığına dair ilk kanıt olarak değerlendiriliyor.
Bu Plüton mozaği, NASA’nın New Horizons LORRI kamerası tarafından 14 Temmuz 2015 tarihinde, yüzeyden 49.700 kilometre (80.000 km) uzaklıkta çekilen görüntülerden oluşturuldu. Bu görüntü, Plüton’un ekvatorundan 1.800 kilometre yükseklikteki bir noktadan, kuzeye bakan ve kraterli Cthulhu Regio bölgesinden, buzlu düzlükler olan Sputnik Planum’a kadar uzanmaktadır. Plüton’un Kuzey Kutbu, bu görüntüde soldadır. Bu mozaik, New Horizons üzerindeki Ralph renk eşleyici tarafından elde edilen renkli görüntülerle birleştirilmiştir. Kaynak: S.A. Stern et al.
Sputnik Planitia, 1.200 x 2.000 kilometre boyutlarındaki azot buzu dolu bir havza olup, Plüton’un ünlü kalp şeklindeki yapısı olan Tombaugh Regio’nun batı lobunu doldurmaktadır.
New Horizons’un 2015 uçuşu sırasında elde edilen görüntülerde, buzulun poligon şeklinde konveksiyon hücrelerinin sınırlarını takip eden, koyu renkli ve dar şeritler ile daha geniş, yumuşak lekeler görülmektedir. Bu desen, Dünya üzerindeki buzullarda erime suyunun yüzeyi kararttığı durumlara benzerlik göstermektedir.
Bilim insanlarına göre, güneş enerjisi ve diğer geleneksel açıklamalar bu tür belirgin özelliklerin Plüton’da oluşması için yeterli değildir. Bu nedenle, sıvı azot en olası açıklama olarak kabul edilmektedir.
“Sputnik Planitia’nın yüzeyi oldukça gençtir, muhtemelen bir milyon yıldan daha eski değildir. Yüzeyin bu kadar kısa sürede değişmesi, üzerinde gördüğümüz özelliklerin de o zamandan beri oluştuğu anlamına gelir,” diyor Southwest Research Institute’daki kıdemli bilim insanı Dr. Kelsi Singer.
“Plüton, Güneş Sistemi’nde başka yerlerde görülmeyen birçok eşsiz yapıya sahiptir ve Sputnik Planitia bu bölgelerden biridir.”
“Yüzeyindeki koşullar, Dünya’da üretilmesi zor olan ortamlara benzerdir. Bu durum, malzemelerin farklı ortamlarda nasıl davrandığını anlamamıza yardımcı olur.”
Bu görüntü, NASA’nın New Horizons tarafından çekilen görüntülerden oluşturulan renkli bir mozaikle Plüton’un kuzeydeki Sputnik Planitia buzulu gösterilmektedir. Kırmızı kutu, buzul tabanındaki erime işleminden kaynaklanan sıvı azotun yüzeye çıkmasına bağlı olarak oluşan koyu renklere sahip bölgeyi göstermektedir. Kaynak: NASA / Johns Hopkins APL / SwRI.
Araştırmacılar, Plüton’un iç kısmindeki ısının buzulun tabanındaki azotu erittiğini ve burada birikerek daha sonra dar çatlaklar aracılığıyla yüzeye çıktığını öne sürüyor. Bu süreç, Dünya üzerindeki volkanik çatlardan oluşan sistemlere benzetiliyor.
Sıvı azot, etrafındaki katı buzdan daha az yoğun olduğu için yükselir ve sonunda buzulun konveksiyon hücrelerinin merkezlerinde yüzeye çıkar. Daha sonra hücrenin kenarlarına doğru yayılır ve donarak buzu karartır.
Araştırmacılar, bu tür olayların saatler veya günler içinde gerçekleşen kısa ve yoğun patlamalar şeklinde olması gerektiğini hesapladılar. Bu patlamalarda yaklaşık 100.000 ila 1 milyon metreküp sıvı azotun salınması gerekir.
“Plüton her zaman bizi şaşırtmaya devam ediyor,” diyor Southwest Research Institute’daki kıdemli bilim insanı ve New Horizons baş araştırmacısı Dr. Alan Stern.
“Bu sonuç, sadece Plüton yüzeyinde sıvıların varlığına işaret etmekle kalmıyor, aynı zamanda Plüton’da zamanla değişen yeni özelliklerin de ortaya çıkabileceğini gösteriyor.”
Benzer süreçler, Neptün’ün Triton adlı uydusu gibi Güneş Sistemi’nin diğer bölgelerinde de etkili olabilir. Triton’un gezegen bilimcileri tarafından uzun zamandır merak konusu olan buz püskürtmeleri bu süreçlerin bir sonucu olabilir.
“Eris’in de benzer şekilde yüzeyinde sıvı akıntılarına dair kanıtlar gösterebileceğini belirtmek isteriz,” diyor araştırmacılar.
“Şu anda, Kuiper Kuşağı’ndaki diğer cüce gezegenlerin yüzeylerinde azot buzu tespit edilmemiş olsa da, gelecekte böyle keşifler yapılması durumunda, burada tarif ettiğimiz mekanizmanın da etkili olabileceği düşünülebilir.”
“Elbette, Eris ve gelecekte derin azot rezervlerine sahip olabilecek diğer cüce gezegenlerde bu tür fenomenlerin varlığını tespit etmek için, Plüton’da gerçekleştirilen yüksek çözünürlüklü haritalama gibi çalışmaların yapılması gerekecektir.”
paper Bulgularla ilgili detaylı bilgi içeren makale, 31 Temmuz’da Planetary Science Journal dergisinde yayınlanmıştır.
Kaynak: Sci.News Archaeology & Paleontology
