ABD Uzay Ajansı NASA, uzun süredir planlanan Ay istasyonu projesini resmi olarak askıya alarak, kaynaklarını Ay yüzeyinde bir üs inşa etmeye odaklayacağını duyurdu. Bu karar, ajansın astronotları Ay’a geri döndürme ve sürdürülebilir bir insan varlığı kurma hedefiyle uyumlu.
NASA Başkanı Jared Isaacman, 24 Mart’ta düzenlenen basın açıklamasında, bu değişikliği ajansın iş gücünü geliştirmek, program yapısını basitleştirmek, fırlatma sıklığını artırmak ve Çin’in Ay hedeflerine karşı rekabet etmek gibi daha geniş bir stratejinin parçası olarak tanımladı. “Kendimizi, uzayın en önemli bölgesinde Amerikan liderliğine meydan okuyan gerçek bir jeopolitik rakiple karşı karşıya görüyoruz,” dedi Isaacman. Başkan Trump’ın görev süresi dolmadan önce astronotları Ay’a geri döndürme taahhüdünün altını çizerek, bir sonraki adımın Ay yüzeyindeki üssün inşası olduğunu belirtti. “Ay yörüngesindeki bir istasyondan uzaklaşıp, sürdürülebilir operasyonlar için gerekli altyapıya odaklanmamız pek çok kişiyi şaşırtmayacaktır.”
NASA, Ay yüzeyindeki üssün inşası için mürettebatlı ve insansız iniş araçları, gezginler ve yaşam alanları gibi altyapıları geliştirmeye öncelik verecek. Mevcut Ay istasyonu donanımı ve uluslararası ortak katkıları ise mümkün olduğunca yüzey sistemleri veya diğer program ihtiyaçları için yeniden kullanılacak.
Bu duyuru, 1 Nisan’da planlanan Artemis görevinden bir hafta önce yapıldı. Bu görev, programın ilk mürettebatlı görevi olacak ve üç NASA astronotu ile bir Axiom Space astronotunun Ay çevresinde 10 günlük bir uçuş gerçekleştirmesini sağlayacak. Görev, gelecekteki bir Ay inişi ve kalıcı bir üssün kurulması için önemli bir adım olarak tasarlandı.
NASA, Orion uzay aracı ile programın mevcut Ay iniş araçlarından bir veya ikisinin entegre operasyonlarını Ay yörüngesinde test etmek için 2027’yi, ve ilk Ay inişi denemesini ise Artemis 4 göreviyle 2028’i hedefliyor. Ancak bu görevde artık Ay istasyonu ile buluşma aşaması bulunmuyor.
NASA’nın Ay istasyonunu planlarından çıkarmasının temel nedenlerinden biri, iniş araçlarının istasyondan yüzeye ve tekrar yukarıya ulaşımının zorluğuydu. Ay istasyonu, NASA’nın “Ay yörüngesi” olarak adlandırdığı bir konumda bulunacaktı ve bu da iniş araçları için yakıt gereksinimlerini artırıyordu.
Isaacman, “Bazı donanım ve planlama zorluklarına rağmen, ekipmanı ve uluslararası ortak katkılarını yüzey sistemleri ve diğer program hedefleri için yeniden kullanabiliriz. Ayrıca, iş gücümüzün önceliğini yüzeye kaydırmanın, güvenlik, teknoloji gösterimi ve bilimsel araştırmalar açısından birçok avantajı olduğu unutulmamalıdır. Bu durum, Ay yörüngesindeki bir üssü gelecekte tekrar değerlendirmemizi engellemez,” dedi.
Yeni yaklaşım, sadece Artemis görevlerinin değil, aynı zamanda astronotların Ay yüzeyinde adım atması için gerekli altyapının inşasını sağlayacak destekleyici görevlerin de artırılmasını gerektiriyor. Bu, Human Landing System (HLS), Commercial Lunar Payload Services (CLPS) ve Lunar Transit Vehicle (LTV) gibi programlar aracılığıyla sağlanacak. Isaacman’a göre, Ay üssünün inşası üç aşamada tamamlanacak ve yaklaşık 20 milyar dolara mal olacak. Bu planlar, NASA’nın 2028’deki Ay inişi hedefini aşarak, Ay yörüngesindeki bir üssün olasılığını şu anda ortadan kaldırıyor.
İlk aşama, CLPS, HLS ve LTV programları aracılığıyla robotik ve erken dönem Ay inişlerinin yapılmasına odaklanacak. Bu görevler, kısa süreli insanlı keşifler için gerekli olan güç, iletişim ve navigasyon sistemleri gibi teknolojilerin test edilmesini sağlayacak.
İkinci aşama, daha uzun süreli görevlere imkan tanıyan yarı-yaşanabilir modüllerin ve düzenli lojistik desteğinin sağlanmasına odaklanacak. Bu aşamada, Japon uzay ajansı JAXA’nın basınçlı gezgini gibi ortakların önemli katkıları kullanılacak.
Üçüncü aşama ise, daha yüksek taşıma kapasitesine sahip ticari iniş sistemleri sayesinde kalıcı altyapının kurulmasını hedefliyor. Bu aşamada, uzun süreli insan varlığını destekleyecek yaşam modülleri ve sistemler geliştirilecek.
