Yeni bir araştırmaya göre, Satürn‘ün güney kutbu çevresinde gizemli bir şekilde oluşan 10 kenarlı büyük bir bulut yapısı keşfedildi. Bu yeni “onkenar”, onlarca yıldır Satürn’ün kuzey kutbunda gözlemlenen benzer bir yapıya ekleniyor. Kuzeydeki bu yapı yaklaşık 32.000 kilometre (20.000 mil) genişliğindeydi ve ilk olarak 1980 ve 1981 yıllarındaki NASA‘nın Voyager uzay araçlarının Satürn’e yaptığı geçişlerde elde edilen verilerin incelenmesiyle bilim insanları tarafından keşfedildi. Onlarca yıllık gözlemlere rağmen, Satürn’ün başka hiçbir yerinde benzer bir yapıya rastlanmamıştı— ta ki şimdiye kadar.
Keşfedilen onkenarlı yapı yaklaşık 167.820 kilometre (104.250 mil) genişliğindedir ve her bir kenarının uzunluğu yaklaşık 16.782 kilometre (10.425 mil)’dir. İspanya’nın Bilbao kentindeki Bask Ülkesi Üniversitesi’nde görevli gezegen bilimcisi ve araştırmanın başyazarı Agustin Sanchez-Lavega, Space.com’a yaptığı açıklamada, “Bu, genel olarak meteoroloji anlayışımızı geliştirmemize yardımcı olan çok sıra dışı bir atmosferik olgudur” dedi. “Onkenarın varlığı, daha önce düşünülüyordu ki, kuzeydeki altıgen yapısı benzersiz ve tekil bir özellikti, bu yanlış kanıyı ortadan kaldırıyor.”
Yeni araştırmada, bilim insanları NASA’nın Hubble Uzay Teleskobu ile çekilen ve Satürn’ün son zamanlardaki görüntülerini içeren verileri incelediler. Satürn’ün eksen eğikliği nedeniyle, gezegenin güney yarımküresi 2012’den 2023’e kadar Dünya’dan görülemiyordu. Hubble’ın 2023’te elde ettiği görüntüler, bu yapıyı ilk kez bilim insanlarının dikkatine sundu. Sanchez-Lavega, “Bu kesinlikle bir sürprizdi” dedi. Kuzeydeki altıgen keşfedildikten sonra, kendisi ve meslektaşları Satürn’ün güneyindeki olası çokgen yapıları tespit etmek amacıyla birçok fotoğrafı incelediler. Ancak o zamanlar herhangi bir belirti gözlemlenmemişti.
Onkenarlı yapının yavaş hareket ettiği belirtiliyor: “Satürn etrafında dönmesi yaklaşık 800 gün sürüyor” diyor Sanchez-Lavega. Daha önceki araştırmalar, Satürn’ün kuzey kutbundaki altıgenin, atmosferindeki doğu yönlü bir jet akıntısının kıvrımlı bir yolda ilerlemesinden kaynaklandığını öne sürmüştü. Bu jet akıntısındaki küçük bozukluklar— diğer hava akıntılarıyla etkileşim sonucu oluşabilecek türden bozukluklar— onu altıgen bir şekle sokmuştur.
Benzer şekilde, Sanchez-Lavega ve meslektaşlarının sığ sularda oluşan akımların bilgisayar simülasyonları üzerinde gerçekleştirdikleri deneyler, onkenarlı yapının da kıvrılan bir atmosferik jet tarafından hapsedilen bir dalganın etkisiyle oluştuğunu göstermektedir. Altıgenin aksine, altıgenin kenarları ve köşeleri onlarca yıldır aynı koyu renkte kalırken, onkenarlı yapının farklı bölgelerinde renk değişiklikleri gözlemlenmektedir. Bu durum, yapının hala gelişme aşamasında olabileceğini düşündürmektedir.
Bilim insanları, “Onkenarın gelecekte nasıl bir evrim göstereceği—yani, yaklaşan yıllarda istikrarsız hale gelip dağılıp dağılmayacağı veya güneş radyasyonunun artmasıyla daha da istikrarlı ve sağlam bir yapıya dönüşüp dönüşmeyeceği” gibi soruların yanıtlarını arıyorlar. Güneş radyasyonu, onkenarlı yapının yaklaşık 60 derece güney enlemi üzerinde 2032 yılında zirveye ulaşacak.
Bilim insanları ayrıca, onkenarlı yapının bulutlarının, sislerinin, rüzgarlarının ve sıcaklıklarının üç boyutlu yapısını daha ayrıntılı bir şekilde anlamak istiyorlar. Bu, “yapısının nasıl oluştuğuna dair daha gelişmiş modeller geliştirmelerine” yardımcı olacaktır. Araştırma sonuçları, 2 Eylül’de Science Advances dergisinde yayınlandı.
