Yeni bir biyomekanik çalışma, ilk kuş olarak kabul edilen Archaeopteryx’in, modern kuşların kullandığı güçlü tek zıplama yerine, ardışık zıplamalarla havalandığını ortaya koydu. Bulgular, “Developmental Biology” dergisinde yayımlandı.
Archaeopteryx fosili. Görsel: Mark Witton.
Yaklaşık 150 milyon yıl önce günümüz Almanya’sında yaşamış olan Archaeopteryx, ilk bilinen kuş olarak kabul edilir. Dişler, uzun bir kemikli kuyruk gibi ilkel özelliklere sahip olmasına rağmen, aynı zamanda sınırlı omuz hareketliliği ve göğüs kemiği eksikliği gibi modern kuşlardan farklılıklar gösteriyordu. Bu durum, uçuş hızına ulaşma yeteneğini kısıtlıyordu. Archaeopteryx’in tam olarak nasıl havalandığı uzun zamandır bir bilmeceydi.
“Archaeopteryx, gerçek ilk kuştur,” diyor Southampton Üniversitesi’nden Dr. Neil Gostling. “Archaeopteryx, tüylerle kaplıydı ve kanatlara sahipti, ancak aynı zamanda uzun bir kemikli kuyruk, ayrı parmaklardaki pençeler ve çeneli olmayan bir çenedeki dişler gibi birçok dinozor özelliğini de koruyordu.”
“Günümüzde bildiğimiz kuşlar kadar gelişmiş bir ‘kuş’ değildi.”
Southampton Üniversitesi’nden Profesör Markus Heller, “Kanatlarının modern kuşların kullandığı güçlü vuruşu üretemeyeceğine inanıyorduk. Bunun yerine, Archaeopteryx’in sıra dışı derecede sağlam bacaklarına odaklandık; bu bacaklar vücut ağırlığının yaklaşık %13’ünü oluşturuyordu, oysa yaşayan kuşlarda bu oran %9-10 civarındadır.”
Araştırmacılar, detaylı bir kas-iskelet bilgisayar modeli kullanarak Archaeopteryx’in hindlimbatlarındaki kuvvetleri analiz ettiler. Model, tek bir zıplamanın hayvanı yaklaşık 3 m/s hıza ulaştırdığını gösterdi; bu hız, sürdürülebilir uçuş için gereken yaklaşık 7 m/s’nin oldukça altında. Ancak model aynı zamanda iki veya üç ardışık zıplama ve aralarda hafif kanat vuruşlarının, gerekli hıza ulaşmada yardımcı olabileceğini ortaya koydu.
Archaeopteryx’in nasıl havalandığına dair bir görsel. Görsel: Science Graphic Design.
Bu bulgular, uçuşun kademeli olarak geliştiği fikrini destekliyor; yani erken kuşlar, bugün hala bazı kara kuşlarında (örneğin gagalar ve ardıçkuyrukları) görülen bir strateji olan ardışık zıplamalarla hızı yavaş yavaş artırıyordu. Bu davranış, modern türlerdeki ani, yüksek kuvvetli kalkış mekanizmasına doğru bir evrimsel geçiş aşamasını temsil ediyor olabilir.
“Bulgularımız, 400 gram ağırlığındaki bir Archaeopteryx’in, üç ardışık zıplama ile veya iki zıplama ve araya konulan bir kanat vuruşu ile sürdürülebilir bir uçuş hızı olan 7 m/s’ye ulaşabileceğini gösteriyor,” diyor Southampton Üniversitesi’nden araştırmacı Erik A. Meilak.
Dr. Gostling, “Tüm kuşlar kalkışta bacaklarıyla iter. Aslında yerden kalkmak için gereken kuvvetin %90’ı bacaklardan gelir ve ardından kanatlar devreye girer.”
Archaeopteryx ya tek bir zıpla havalanır, ardından çok sayıda vuruş yapar; ya da bir zıplama, bir vuruş, başka bir zıplama ve daha fazla vuruş uygulardı.
“Günümüzdeki bazı kuşlar hala bu çoklu zıplama tekniğini kullanıyor. Örneğin, stres altında veya enerji tasarrufu yapmak istediklerinde.”
Erik A. Meilak
ve diğerleri. 2026. Hop, hop and away: On the take-off of Archaeopteryx using a multiple leaping mechanism. Developmental Biology 539: 57-64; doi: 10.1016/j.ydbio.2026.07.018
Kaynak: Sci.News Archaeology & Paleontology
