1848’de güneş fırtınası İngiliz trenini 16 dakika geciktirdi: “Araştırmamız bir dedektif hikayesi izleri taşıyor”

Lancaster Üniversitesi Uzay Fiziği Profesörü ve aynı zamanda Astronomi Kraliyet Cemiyeti Başkanı Jim Wild’ın liderliğindeki uzay hava durumu uzmanlarından oluşan bir ekip, güneşten gelen jeomanyetik etkinin teknolojiyi bozduğu düşünülen ilk tarihsel olayın aslında yedi yıl sonra gerçekleştiğini ortaya koydu. Ekip, 1847’de yaşanan gerçek ilk kesintiye dair kanıtları bulmak için arşiv kayıtlarını baştan sona inceledi.

Bu araştırma, tarihte güneş aktivitesinin kritik altyapıyı bozduğuna dair en eski örnek olarak sıkça öne sürülen olayın gerçekte 1848’e ait olduğunu gösteriyor. Ekip, demiryolu sefer tabloları, eski gazeteler ve jeomanyetik verileri bir araya getirerek olayın gerçek tarihinin 18 Ekim 1848 olduğunu belirledi; bu tarih aynı zamanda Dünya’ya çarpan güçlü bir güneş fırtınasına denk geliyor.

Tren gecikmesinin ardındaki gizem

Başından sonuna kadar ya çok sıcak ya da çok yağışlı hava, raylardaki yapraklar veya tren hattında sütüsüz inekler gibi İngiliz halkının saçma bulduğu gecikme bahaneleri uzun yıllar boyunca bir geleneğe dönüştü. Ancak 1871 yılında yayımlanan Nature dergisinin bir sayısı, İngiltere’nin güneybat kıyısındaki Devon’da bulunan Exeter’den ayrılan bir treni tam 16 dakika geciktiren çok farklı bir olayı anlatıyor: demiryolu sinyallerinin elektriksel telgraf ağına akım yayan bir olay.

“Exeter treni gecikmesi, ortaya çıkan teknolojilerin uzay ortamının gerçekleriyle ilk kez karşılaştığı noktada yer alan büyüleyici bir hikayedir.”

Jim Wild, Lancaster Üniversitesi Uzay Fiziği Profesörü ve Astronomi Kraliyet Cemiyeti Başkanı

Olay, güneş fırtınasının teknolojiyi bozduğuna dair ilk örnek olarak sıkça alıntılandı. Ancak Wild’ın liderliğindeki ekip olayı daha yakından incelemek için tarihsel kayıtlara geri döndüğünde her şey uymuyordu.

Tarih muhasebesi: Yedi yıl fark

Nature’da yayımlanan ilk raporda, elektriksel bozucunun 18 Ekim 1841’in yerel saatine göre 22.05’te meydana geldiği belirtiliyordu. Ancak Wild’ın ekibi, söz konusu demiryolu hattının ancak 1846’da açıldığını tespit etti.

Bunun üzerine ekip tarihin derinliklerine inerek gerçeği çözmeye çalıştı.

“Araştırmamız, geçmişte ciddi bir uzay hava olayını daha iyi anlamak amacıyla geniş kapsamlı arşiv kayıtlarını bir araya getiren bir dedektif hikayesi izleri taşıyor.”

Mike Hapgood, RAL Space Uzay Hava Durumu Uzmanı (İngiltere Ulusal Uzay Laboratuvarı)

Railway timetables demiryolu sefer tabloları, eski gazeteler, tarihsel güneş gözlemleri raporları ve dijitalleştirilmiş jeomanyetik verileri bir araya getiren Wild ve Hapgood’un ekibi, tren gecikmesinin en olası tarihinin 18 Ekim 1848 olduğunu belirledi; bu tarih aynı zamanda Dünya’ya çarpan güçlü bir güneş fırtınına denk geliyordu.

Bu yeniden tarihi olayı kronolojik listedeki ilk sıradan indiriyor. Elektrikli teknolojilerin bozulduğuna dair kayıtlı en eski kesinti artık İngiltere’nin büyük bölümünü kapsayan hatlara sahip olan Midland demiryolu ağındaki bir bozucu oldu; bu kesinti 1847 Mart ayında meydana geldi.

“Bu, kayıtl en eski uzay hava etkisi olmadığı anlamına gelse de, güneş aktivitesinin kritik altyapıyı bozdğuna dair ilk net örneklerden biri olmaya devam ediyor. Aynı zamanda tarihsel uzay hava olaylarını yeniden inşa ederken bilimsel kayıtları dönemin gazeteleri ve arşiv belgeleriyle birleştirmenin değerini de gösteriyor.”

Jim Wild, Lancaster Üniversitesi Uzay Fiziği Profesörü

Tarihsel bağlam: Carrington Olayı ve modern riskler

Olay, uzay hava durumunun teknoloji ve modern sistemler için uzun zamandır bir tehdit olduğunu ve yalnızca güncel bir sorun olmadığını hatırlatıyor.

Jim Wild, Lancaster Üniversitesi Uzay Fiziği Profesörü

En dramatik örnek, kayıtl en büyük güneş fırtınası olan ve 1859 Carrington Olayı olarak bilinen olaydır; bu olay telgraf direklerinde kıvılcım çıkarmış ve batarya güç kaynaklarını kesintiye uğratmıştır. Bu noktada telgraf operatörleri auroral etkinin ilişkili olduğu elektriksel bozuculara alışmıştı, ancak Carrington fırtınası salaretiyle onları şok etti — bazı durumlarda bu şok literal olarak yaşandı, çünkü ek akım telgraf hatları boyunca aktı.

Benzer bir olay bugün gerçekleşseydi, büyük elektrik kesintileri yaratarak güç ağlarını çökertir, iletişimi bozar ve uyduları yakardı.

“Bugünkü uzay hava durumu [izleme] yetenekleri 1800’lerde mevcut olan her şeyden çok daha gelişmiş olsa da, güvendiğimiz modern teknolojiler güneş fırtınalarına karşı da çok daha savunmasız.”

Mike Hapgood, RAL Space Uzay Hava Durumu Uzmanı

Güneş döngüsünün 2024 Ekim ayında zirveye ulaştığı ve şimdi geniş kapsamlı bir etkinlik maksimum döneminden yavaşça çıktığımız biliniyor. Ancak güneş minimumuna yaklaşık 2030’da ulaşmadan önce bu döngünün geri kalanının nasıl işleyeceği henüz belli değil. Uzay hava durumunun neden olduğu ciddi jeomanyetik fırtınaları yakın zamanda gördük; on yıl bitmeden başka güçlü bir fırtına yaşar mıyız?

1848’de güneş fırtınası İngiliz trenini 16 dakika geciktirdi: “Araştırmamız bir dedektif hikayesi izleri taşıyor”