Hera Görevi, İlk Defada Bir Asteroit Çiftini Ayrı Ayrı Görüntüledi

Gezegen savunması, bilimsel camia arasında giderek artan bir endişe konusu haline geldi; bu kapsamda, Dünya‘ya yönelik tehditleri önceden saptayıp yönlendirmeyi amaçlayan görevlerin tasarlanması ve hayata geçirilmesi için çabalar sürdürülüyor. 2022’de NASA, Çift Kayalık Yönlendirme Denemesi (DART) gezigen savunma aracını, ikili kayalıklar olan Didymos ve Dimorphos’un küçüğü olan Dimorphos’a kasıtlı biçimde çarptı. Amaç bir kayalığın yönlendirilmesinin mümkün olup olmadığını ortaya koymaktı; ancak bu durum Dimorphos’un jeolojik özelliklerini nasıl etkiledi ve gezigen savunması görevleri bize ne öğretebilir?

Bu görev, Hera olarak bilinen cesur bir robotik kaşifin görevidir; Hera, Avrupa Uzay Örgütü (ESA) önderliğinde NASA ve Japonya Uzay ve Havacılık Ajansı (JAXA) ile işbirliğiyle yürütülen bir uzay aracı görevidir. Hera, yakın zamanda güneşin etrafında yörüngede dolanırken birbirinin etrafında da dönen Didymos ve Dimorphos’un ilk görüntüsünü gönderdi; görüntüde iki kayalığın, tek bir nokta yerine birbirinden ayrı olarak göründüğü ortaya çıktı. Bu gelişme, Ekim 2024’te fırlatılan Hera’nın şimdi ünlü ikili kayalıklardan yaklaşık 1.280 kilometre (795 mil) uzakta olmasıyla geldi; bu ikili kayalık ise Dünya’ya yaklaşık 197 milyon kilometre (122 milyon mil) uzaklıktadır. Daha büyük boyuttaki Didymos’un çapının yaklaşık 780 metre (2.559 feet) olduğu tahmin edilirken, çok daha küçük boyuttaki Dimorphos’un çapının yaklaşık 151 metre (495 feet) olduğu tahmin ediliyor.

“İkili kayalık sisteminin tamamını, görevin tasarlanması ve inşa edilmesi için özel olarak oluşturulduğu bu sistem, ilk kez Hera’nın kendi gözleriyle görüyoruz,” dedi Hera görev yöneticisi ve ESA Sistem Departmanı Başkanı Ian Carnelli. “Hera’ya yaklaştıkça görüşlerimiz çok daha keskinleşecek. Güneş Sistemi’nde insan eylemiyle yörüngesi ölçülebilir biçimde değiştirilen ilk nesne olan Dimorphos’un ilk detaylı görüntülerini 25 Kasım 2026’da ortaya çıkaracağız.”

Bu bağlamda belirtildiği gibi, Hera görevinin amacı, NASA’nın DART gezegen savunması görevi için takip gözlemleri ve veri toplama gerçekleştirmektir. Bu görev için DART uzay aracı, bir nesneye çarparak onu Dünya’ya çarpma yolundan uzaklaştırabileceğini belirlemek amacıyla Dimorphos’a kasıtlı bir şekilde çarpmıştır. Kasıtlı çarpma, Eylül 2022’de 6,1 km/s (3,8 mi/s) hızında gerçekleşmiş ve Dimorphos’un Didymos etrafındaki yörüngesini 32 ile 33 dakika yavaşlatmış, ilk hedef ise en az 73 saniye olmuştur. Böylece görev büyük bir başarı olarak değerlendirilmiş ve araştırmacılar Dimorphos’un yüzeyinden uzaya doğru 10.000 kilometre (6.214 mil) mesafede bir patlama bulutunu gözlemişlerdir.

Hera’nın Dimorphos’a yaklaşmasını gösteren sanatçı tasarımı. (Kaynak: ESA-Science Office)

Çarpma sonrası Dimorphos yüzeyinin gözlemsel analizlerini gerçekleştirmenin yanı sıra, Hera, yüzeye bu kadar yakın uçamadığı için Milani ve Juventas adlı iki ayakkabı kutusu boyutunda CubeSat fılatacaktır. Milani’nin görevi DART çarpma alanının yakın mesafeden mineralojik analizini yaparken, Juventas yer-delici radar kullanarak iç kısmının sağlam kayal mı yoksa araştırmacılar tarafından öne sürülen gevşek kaya yığını mı olduğunu belirlemek için Dimorphos’un yüzeyinin yaklaşık 100 metre (328 feet) altına bakacaktır.

Bu bağlamda belirtildiği gibi, gezegen savunması hızla artan bir endişe haline gelmiş ve bu yalnızca bilimsel toplulukta değil, aynı zamanda dünya çapında hükümetlerde de görülmektedir. Bu durum öncelikle güneş sistemimizdeki Dünya’nın yörünge yolunu kesen asteroit sayısına dair artan farkındalığımızla, ancak aynı zamanda 2013 Chelyabinsk meteoruyla camları kıran ve çoğunlukla kırık camlardan dolayı 1.500’den fazla kişiyi yaralayan olayla ilişkilendirilmektedir. Ancak bu endişeyle birlikte, eğer bir asteroit Dünya’ya çarparsa yaygın ölüm ve yıkıma yol açabilecek potansiyel asteroit çarpanlarını nasıl uzaklaştırabileceğimiz konusunu nasıl ele alacağımız da gelmektedir ve NASA’nın DART ile Hera görevleri bu konuda anahtar içgörüler sunmaktadır.

Hera ve diğer uzay görevleri gelecek yıllarda ve on yıllarda Didymos ve Dimorphos hakkında hangi yeni içgörüler elde edecek? Bunu ancak zaman gösterecek ve bilim yapmamız için de tam olarak budur!

Her zamanki gibi, bilim yapmaya ve gökyüzüne bakmaya devam!