Monash Üniversitesi bilim insanı Dr. Andrew Gunn, Dünya’nın rüzgarla şekillenmiş kum tepelerinin kapsamlı bir dijital haritasını oluşturdu.
Dr. Gunn, “Kum tepeleri, iklim ve jeolojik geçmişin doğal arşivleri olarak hizmet edebilir” dedi. Bu ifade, Nature Communications dergisinde yayınlanan bir ile birlikte kullanıldı. Haritanın açıklaması: “Andrew Gunn, doi: 10.1038/s41467-026-75466-y”.
Bilim insanı, “Tutarlı, küresel bir harita sayesinde, gezegenimizdeki rüzgarla şekillenmiş manzaraların nasıl geliştiğini daha iyi anlayabiliriz. Bu da, benzer yapıların kaya kayıtlarındaki veya Mars gibi diğer gezegenlerdeki yorumlarını daha net hale getirir” şeklinde konuştu.
Çalışmada, Dr. Gunn, dünya çapında 0,1 derecelik ağ karelerinde uydu görüntüleri ve yükseklik verilerini kullanarak kum tepelerinin varlığını manuel olarak haritaladı. Bu sayede, yaklaşık %7,8’lik bir yüzölçümü kapsayan her kıtadaki kum tepeleri tespit edildi.
Araştırmalar, kum tepesi oluşumunun sadece kuraklık veya rüzgar şiddetiyle açıklanamayacağını ortaya koydu. Bunun yerine, kumların aşınma yerine birikiminin yoğun olduğu bölgelerde daha sık görüldüğü belirlendi. Örneğin, Afrika’daki bazı Sahra bölgelerinde, kurak ve güçlü rüzgarlara rağmen, kumun hızla taşındığı için kum tepeleri oluşmamaktadır.
Dr. Gunn ayrıca, hilal şeklinde olan ‘barchan’ kum tepelerinin şeklinin, sediment türüne bağlı olarak nasıl etkilenebileceğini de inceledi. Bu tür tepeler, genellikle Dünya’da, Mars’ta ve hatta antik kaya kayıtlarında rüzgar yönünü belirlemek için kullanılır.
Yeni oluşturulan küresel veri seti, iklim değişikliği koşullarında çölleşme tahminlerini iyileştirmeye ve diğer gezegenlerdeki rüzgarla şekillenmiş manzaraların yorumlarını geliştirmeye yardımcı olabilir. Dr. Gunn, “Küresel iklim kalıpları değişirken, bu harita bize rüzgar sistemlerinin ve kurak alanların gerçek zamanlı olarak nasıl değiştiğini takip etme imkanı sunar” dedi.
“Geçmişe yönelik araştırmaların yanı sıra, bu araç aynı zamanda iklim modelleyicilere, çölleşmenin ve rüzgarla tetiklenen erozyonun önümüzdeki yıllarda toplulukları nasıl yeniden şekillendirebileceğine dair önemli bir öngörü aracı sağlar” şeklinde ekledi.
A. Gunn. 2026. The distribution of Earth’s wind-blown sand dunes. Nat Commun 17, 8468; doi: 10.1038/s41467-026-75466-y.
