•Güneş Fiziğinde Helyosfer Odaklı Yeni Kavram
Güneş fiziği, Güneş’in incelenmesine odaklanan bir astrofizik dalıdır ve teorik fizik ile astrofiziğin birçok disipliniyle kesişir. Güneş’in yakın mesafeden gözlemlenebilen benzersiz konumu nedeniyle, diğer yıldızların gözlemsel astrofiziği ile gözlemsel Güneş fiziği arasında bir ayrım vardır. Bu çalışma aynı zamanda plazma fiziği çalışmalarında bir “fiziksel laboratuvar” işlevi gördüğü için de önem taşır.
Güneş fiziği alanındaki mevcut çabaların temel odak noktası, Güneş ve onun etkilerinin helyosfer içindeki gezegenler ve gezegen atmosferleri üzerindeki etkileriyle birlikte, Güneş Sistemi’nin tamamına dair entegre bir anlayış geliştirmektir. Bu bağlamda, helyosferdeki birden fazla sistemi etkileyen veya helyosferik bir bağlama uyduğu düşünülen fenomenlerin incelenmesine helyofizik denir. Bu terim, mevcut binyılın başlarında kullanılmaya başlanmış olan yeni bir kavramdır.
Helyosferik Araştırmaları Destekleyen Uzay Gözlemleri
Helyosfer ve Güneş arasındaki ilişkilerin incelenmesi, çeşitli uzay tabanlı gözlem araçlarına dayanır. Güneş ve Heliosferik Gözlemevi (Solar and Heliospheric Observatory – SOHO), NASA ve ESA’nın ortak projesi olarak Aralık 1995’te fırlatılmıştır. Görevi, Güneş’in iç yapısını incelemek, güneş rüzgarını ve onunla ilişkili fenomenleri gözlemlemek ve Güneş’in dış katmanlarını araştırmaktır. Bu görev, helyosferik çalışmalar için doğrudan bir altyapı sunar.
Güneş Dinamikleri Gözlemevi (Solar Dynamics Observatory – SDO), Şubat 2010’da NASA tarafından Cape Canaveral’dan fırlatılmıştır. Görevin ana hedefleri, Güneş’in manyetik alanının nasıl oluştuğunu ve yapılandığını, depolanan manyetik enerjinin nasıl dönüştürülüp uzaya salındığını belirleyerek Güneş aktivitesinin nasıl ortaya çıktığını ve Dünya üzerindeki yaşamı nasıl etkilediğini anlamaktır.
Japonya Uzay Araştırma Ajansı (JAXA) tarafından yürütülen ve kamu fonlarıyla desteklenen HINODE uydusu 2006 yılında fırlatılmıştır. Uydu, Güneş tacı ile Güneş’in manyetik alanı arasındaki etkileşimi araştıran bir dizi koordineli optik, aşırı morötesi ve X-ışını cihazından oluşmaktadır.
Yer Tabanlı ve Tamlayıcı Araçlar
İleri Teknoloji Güneş Teleskobu (Advanced Technology Solar Telescope – ATST), Maui’de yapımı devam eden bir güneş teleskobu tesisidir. Yirmi iki kurum ATST projesinde iş birliği yapmaktadır ve projenin ana finansman kaynağı Ulusal Bilim Vakfı’dır.
Aşırı Morötesi Dik Açılı Spektrograf (Extreme Ultraviolet Normal Incidence Spectrograph – EUNIS), ilk kez 2006 yılında kullanılan iki kanallı bir görüntüleme spektrografıdır. Yüksek spektral çözünürlikle Güneş tacını gözlemlemektedir. Şimdiye kadar koronal parlak noktaların, soğuk geçici olayların ve koronal döngü kemerlerinin doğası hakkında bilgi sağlamıştır. Ayrıca, SOHO ve birkaç diğer teleskobun kalibrasyonunda da önemli bir rol oynamıştır.
Bilimsel Topluluk ve Kapsam
Amerikan Astronomi Topluluğu’nun Güneş Fiziği Bölümü, ana kuruluşundaki birkaç bin üyeye kıyasla (Mayıs 2007 itibarıyla) 555 üyeye sahiptir. Bu bölüm, helyosferik dinamikler de dahil olmak üzere Güneş fiziği çalışmalarını koordine etmektedir. Kaynakçada yer alan Dermott J. Mullan’ın 2009 tarihli “Physics of the Sun: A First Course” ve Harold Zirin’in 1988 tarihli “Astrophysics of the Sun” eserleri, alanın temel yayınları olarak listelenmiştir.
Bu açıklama Vikipedi kaynaklarından uyarlanmıştır ve şu lisans altında sunulur: CC BY-SA 4.0.
Henüz yorum yok