Japonya, Fobos’a numune iade görevini başlatmaya hazırlanıyor

Japonya Havacılık ve Uzay Ajansı (JAXA), Mars‘ın uydusu Phobos’a örnek getiren, türünün ilk örneği bir görev için 19 Ekim’i hedefliyor.

Mars Uyduları Keşfi (MMX) görevi, güney Japonya’daki Tanegashima Uzay Merkezi’nden H3 roketiyle saat 15:41 EDT’nin (20 Ekim yerel saat 04:41) karşılığında havaya kalkacak. JAXA görevi yönetirken NASA bilimsel aletler sağlıyor ve 10 bilim insanı göreve katılıyor. MMX, Mars’ın uydusu Phobos’a iniş yapan ve ondan bir örnek Lume’ya getiren ilk uzay aracı olacak.

“Mars’ın uydusu Phobos, insanlık için keşfedilmemiş bir sınır olmaya devam ediyor,” dedi MMX Proje Yöneticisi Kawakatsu Yasuhiro bir açıklamada. “Phobos’tan örnekleri eve getirerek, Mars’ın uydularının nasıl oluştuğunu, Mars küresinin nasıl evrimleştiğini ve karasal gezegenlerde bulunan suyun ve organik maddelerin nereden geldiğini keşfetmeyi umuyoruz.”

Bilinmez uydular

Kendi Ayımız’a göre, Mars’ın uyduaları küçücük. Phobos yaklaşık 17 x 14 x 11 mil (27 x 22 x 18 kilometre), Deimos ise yaklaşık 9 x 7 x 6,8 mil (15 x 12 x 11 km) ölçülerindedir. Ve bizim Ayımız kendisini bir küreye dönüştürecek kadar kütleye sahipken, Phobos ve Deimos asteroidlere benzer şekilde topaklı ve düzensizdir (sık sık patateslerle karşılaştırılırlar). Bilim insanları Mars’ın uydularının nereden geldiğinden emin değil. Gerçekten de Mars’ın yerçekimi tarafından yakalanan asteroidler olabilirler. Ya da büyük bir çarpışmanın ardından Mars’a salınan parçacıklar olabilirler.

Tarihsel olarak, onlara ulaşmak başarısızlıklarla doluydu. Sovyet Birliği, 1988 ve 1989’da uyduya ulaşabilmeden önce Phobos’un iki projesini de kaybetti. Rusya’nın çok daha sonraki üçüncü denemesi olan Phobos-Grunt örnek getirme görevi, 2011’de Lume yörüngesinden bile kurtulamadı.

MMX’in iki temel bilimsel amacı var: Phobos ve Deimos’un nasıl oluştuğunu anlamak; ve kalın bir atmosfere ve yüzeyinde sıvı suya sahip olmuş, çoktan ortadan kalkmış bir Mars’ın kökenini araştırmak. Takım, cevapların birbirine bağlı olabileceğine inanıyor. “Bu gizemin anahtarı,” Kuramoto dedi, “atmosfer ve su için gerekli bileşenleri taşıyabilen o gök cisimleriyle yakından benzerlik gösteren Mars uydularında yatıyor.”

Görev özeti

JAXA, MMX’i “ay ve gezegen keşfinde Japonya’nın başını üstlendiği en büyük uluslararası işbirliği görevi” olarak tanımlıyor. Fransız Ulusal Uzay Çalışmaları Merkezi (CNES) ve Alman Havacılık ve Uzay Merkezi (DLR), Phobos’un yüzeyinde birkaç düzine ataş kağıdından bile daha az ağırlığa sahip olacak olan 55 poundluk (25 kilogramlık) bir İDEF gezgini inşa etti. Fransa ayrıca bir kızılötesi spektrometre sağladı ve Avrupa Uzay Ajansı (ESA) bilimsel ve operasyonel destek sağlıyor.

MMX’in Ağustos 2027’de, yani fırlatmadan yaklaşık bir yıl sonra Mars’a ulaşması ve bir ay sonra böyle denilen yarı-satelit yörüngesine girmesi bekleniyor: Uzay aracı Phobos’u yörüngeyormuş gibi görünse de, aslında Mars’ı yörüngeyor olacak ve uydunun hareketiyle birlikte izleyecek. 30 ayak uzunluğundaki (9 metre) uzay aracı; bir itki modülü, bir keşif modülü ve bir getirme modülünden oluşuyor. İDEFIX’i 2029’un başlarında bırakacak. 2030’da ana uzay aracı, en azından 0,35 ounce (10 gram) regolit toplamak için iki kez iniş yapacak, ardından Lume’ya dönüş yolunda Deimos’u hızlı bir geçişle ziyaret ederek Phobos’un kardeş uydusunu ziyaret edecek. Getirme kapsülü’nün 2031’de Avustralya’ya inmesi planlanıyor.

Gezgin ve örnek toplama için iniş alanlarını keşfetmek amacıyla MMX, yaklaşık 16 inch (40 santimetre) çapındaki özellikleri ayırt edebilen teleskopik bir kamera, geniş açılı çok renkli bir görüntüleyici ve bir lazer yüksekölçer taşıyor. NASA’nın Mars-uydu Keşfi ile Gamma ışınları ve Nötronlar (MEGANE) adlı aleti, Phobos’un kimyasal envanterini yörüngeden çıkaracak. (Megane kelimesi aynı zamanda Japonca’da gözlük anlamına gelir.) MMX ayrıca Phobos’un yörüngesi boyunca tozu izleyen, Mars’ın atmosferinden kaçan parçacıklar ile bunların yanı sıra güneş rüzgarı tarafından Phobos’un yüzeyinden koparılan parçacıkları ve Phobos’un ortamının arka plan radyasyonunu ölçen aletler taşıyor.

MMX iniş yaptıktan sonra, iki toplayıcı örnek toplama için kazı yapacak. Biri, regolitin neredeyse bir inç (2,54 santimetre) derinliğine inecek olan robotik bir kolda bulunan bir matkap. Diğeri ise NASA tarafından sağlanan ve basınçlı azot kullanarak yüzey taneciklerini bir konteynıra patlatan pneumatik bir cihazdır — OSIRIS-REx’in Bennu’dan örnek toplama biçimine benzer. MMX ayrıca Mars’ı ve uydularını 8K çözünürlükte, yörüngesinden bakış açısıyla filme almak için Japonya’nın kamu yayıncısı NHK ile birlikte iki ultra yüksek tanımlı kamerayı taşıyor.

Geriye bakmak

Tıpkı Ay’ın Lume’nın şiddetli erken dönemine dair bir kayıt tutması gibi, Phobos da Mars’ın kadim tarihine dair ipuçlarını koruyor olabilir. MMX’in gerçekleştireceği bilim, Mars’ın kalın bir atmosfere ve akan suya sahip bir dünyadan, bugün gördüğümüz soğuk ve kuru Kırmızı Gezegen’e nasıl dönüştüğünü açıklamaya yardımcı olabilir.

“MMX, Mars’ın komşusu olan Lume’nın yaşamı sürdürebilen bir gezegen haline gelmesinin ve bizim gezegenimizin bunu nasıl başardığının çok şeyini ortaya çıkaracak vaadinde bulunuyor,” dedi Baş Araştırmacı Kuramoto Kiyoshi.