NASA’nın Mars keşif aracı Perseverance (Percy), bu ayın başlarında Fobos’un Güneş‘in önünden geçişini (tutulma) yakalamış ve bu eşsiz anı Dünya ile paylaşmıştır. Bu olay, modern uzay çağının bir parçası olsa da, hala bilimsel açıdan önemli verilere sahip.
İlk olarak 2004 yılında Opportunity keşif aracı tarafından kaydedilen Güneş’in önünden geçen Mars uydusu görüntüleri, o zamandan beri rutin hale gelmiştir. Viking 1 de 1977’de Fobos’un gölgesini Chryse Planitia iniş alanında kaydetmişti. Curiosity ve Perseverance de zaman zaman “gözlerini yukarı çevirip” gökyüzünü izlemişlerdir. Bu en son görüntü, Percy’nin ana Mastcam-Z kamerasıyla çekilmiş ve 12 Ağustos 2026’da (Mars Sol 1948) kaydedilmiştir.
Fobos’un Güneş’in önünden geçişi, aslında bir “tutulma” olarak değerlendirilse de, şekli nedeniyle daha çok eksik halkalı bir tutulmaya benziyor. Mars’ın yüzeyinden yaklaşık 6.000 kilometre uzaklıkta yörüngede bulunan Fobos, Merkür’den daha hızlı hareket ediyor ve Güneş’in diskinin sadece dörtte birini kapatıyor. Bu geçiş sırasında, Güneş’in diskinin tamamlanması yaklaşık bir dakika sürüyor.
Peki, Percy Güneş’e bakarken güvenli miydi? Araştırmacı Mark Lemmon (Space Science Institute), “Mastcam-Z, güneş gözlüğü gibi çalışan filtreler kullanarak görüntüleri aldı” şeklinde açıklamada bulundu. Ayrıca, “Hiçbir enstrüman doğrudan güneşe tutulduğunda zarar görmüyor.”
Percy’nin diğer ilginç gözlemleri arasında mavi gökyüzü ve Deimos’un geçişi de yer alıyor. Hatta, 3 Ekim 2025’te yakınından geçen C/2013 A1 Siding Spring kuyru yıldızı ve 19 Ekim 2014’te yine yakınından geçen Comet C/2013 A1 Siding Spring’in gözlemlenmesi de mümkün oldu.
Ancak en dikkat çekici olaylardan biri de, Perseverance’ın Dünya’nın Fobos tarafından “gizlenmesini” kaydetmesi oldu. Bu durum, sadece Mars yüzeyinde durarak bir asteroit şeklindeki cismin Güneş’in önünden geçişini izleyebileceğiniz tek yer olması nedeniyle oldukça nadir.
Percy ayrıca, Güneş’in yüzeyindeki lekeleri de tespit etti. Bu tür gözlemler, Mars’ın Güneş’e zıt yönde olduğunda faydalı oluyor. Örneğin, Mayıs 2024’te kaydedilen büyük bir güneş lekesi bölgesi, daha sonra Dünya’dan da görülebilecek şekilde dönerek, tarihi bir güneş fırtınasına ve auroral gösteriye yol açtı.
Bilimsel Açıdan Önemli Veriler
Fobos’un Güneş’in önünden geçişini kaydetmek, araştırmacılara Mars’ın iki uydusunun yörüngesini daha doğru bir şekilde belirlemelerine olanak tanıyor. Araştırmacı Lemmon, “Bu geçişler, 100 metreden daha iyi bir doğrulukla Fobos’un konumunu belirliyor” şeklinde açıklama yaptı. Ayrıca, “Güneş, Fobos’un pozisyonu için harika bir referans noktası.”
Bu veriler, gelecekte Fobos’a yaklaşmak, iniş yapmak ve keşfetmek için önemli olacak. Bu bağlamda, Japonya Uzay Ajansı (JAXA) ve NASA’nın ortak girişimi olan Mars Moons Explorer (MMX) görevi, 19 Ekim’de Tanegashima Uzay Merkezi’nden fırlatılacak ve 2027’de Fobos’a yaklaşarak, örneklerini 2031’de Dünya’ya getirecek.
Gelecekte Daha Fazla Mars Gözlemi
Şu anda, Percy geceleyin Fobos’un etrafındaki yıldızları gözlemleyen bir kampanyanın parçası. Bu veriler, yörüngenin daha eksiksiz bir şekilde belirlenmesine yardımcı olacak. Ayrıca, “yıldızların pozisyonunu kullanarak Fobos’un konumunu belirleyeceğiz” şeklinde ifade edildi.
Amerikalı astronom Asaph Hall, 1877 yılında U.S. Naval Observatory’nin yeni 26 inçlik teleskopuyla Fobos’u keşfetmişti. Günümüzde, amatör gökbilimciler de Mars’ın parlamasıyla birlikte bu gizemli uyduları gözlemleyebiliyorlar. Şu anda, burçların astronomik takımyıldızı Gemini’de yükselen Mars, 19 Şubat 2027’de tekrar Güneş ile aynı hizada olacak.
Mars yüzeyinde bulunan gözlemcilerin sunduğu eşsiz perspektif, Dünya’daki gözlemlerden farklı önemli veriler sunuyor. Belki de gelecekte, Mars’ta daha gelişmiş bir gözlemevi inşa edilerek, gökyüzünün daha detaylı incelenmesi mümkün olacak.
