•Milisaniye Pulsarlarında Hızlanma Mekanizması
Milisaniye pulsarları, yaklaşık 1-10 milisaniye aralığında dönel periyotları olan pulsarlardır. Bu yıldızlar elektromanyetik spektrumun radyo, X-ışını ve gama ışınları kısımlarında saptanmıştır. Milisaniye Pulsarlarının kökeni hakkındaki en baskın teori, yaşlı olmaları ve çok hızlı dönen ikili sayı sistemine yakın çift yıldızlardan (companion star) gelen maddelerin toplanması aracılığıyla “geri dönüşümlü” veya hızlanmış nötron yıldızları olmalarıdır. Bu yüzden, Milisaniye pulsarlarına bazen Geridönüşmüş Pulsarlar denebilir.
Bu hızlanma sürecinin fiziksel temeli, ikili sistemlerle ilişkilendirilmektedir. Milisaniye Pulsarlarının düşük kütleli X-ışını ikili sistemi ile bağlantılı olduğu düşünülmektedir. Bu sistemdeki X-ışınlarının, Roche lobu’nun taşmış çift yıldızların dış katmanlarından üretilen bir nötron yıldızının toplanma diski tarafından yayıldığı düşünülmektedir. Milisaniye Pulsarlarında gözlendiği gibi, bu toplanma olayından kaynaklanan açısal momentum aktarımı teorik olarak pulsarın dönüş hızını saniyede yüzlerce kez arttırabilir.
Standart Modelin Sınırları
Ancak, standart evrimsel model; bütün milisaniye pulsarlarının, özellikle genç ve diğerlerine göre yüksek manyetik alanlı milisaniye pulsarlarında, evrimini açıklamada başarısız olduğuna dair PSR B1937+21 örneğinde olduğu gibi yeni kanıtlar vardır ve Thorsett farklı milisaniye pulsarlarının en az iki farklı süreçle oluşmak zorunda olduğunu göstermiştir. Fakat diğer süreçler gizemini sürdürmektedir.
Birçok milisaniye pulsarı küresel yıldız kümelerinde keşfedilmiştir. Bu, biçimlerinin spin-up teorisi aşırı yüksek yıldızsal yoğunluğu olan bu kümelerin, devasa ikili yıldızlara sahip olan pulsarın olabilirliğinden fazla olmasını gerektirdiği için tutarlıdır. Şu anda küresel yıldız kümelerinde yaklaşık 130 milisaniye pulsarı bilinmektedir. Terzan 5 küresel yıldız kümesi kendi başına bunların 33 tanesini, takiben 47 Tucanae 22, M28 ve M15 ise sekizer tanesini içermektedir.
Dönel Hız Limitleri ve Belirsizlikler
İlk milisaniye pulsarı, PSR B1937+21, 1982’de Backer tarafından keşfedildi. Bu milisaniye pulsarı kabaca saniyede 641 kere döner, bu keşfedilen yaklaşık olarak 200 milisaniye pulsarından en hızlı 2. olması anlamına gelir. Pulsar PSR J1748-2446ad, 2005’te keşfedilen, 2012 itibarıyla bilinen en hızlı dönen pulsar saniyede 716 kez döner.
Nötron yıldızlarının yapısı ve evrimi hakkındaki mevcut teoriler şunları öngörür: pulsarlar eğer saniyede 1500 devirde veya ötesinde dönüş hızına sahipse parçalara ayrılırlar ve saniyede 1000 devir üzeri hızda, toplanma işleminin hızlandırdığından daha hızlı kütle çekimsel dalga tarafından enerji kaybederler.
Bununla birlikte, 2007’nin başlarında Rossi X-ray Timing Entdeckenr ve INTEGRAL uzay aracından gelen verilerle 1122 Hz de dönen XTE J1739-285 nötron yıldızı keşfedildi. Sonuçlar sadece 3 sigma seviyesinde yani sayısal olarak kayda değer değildir. Bu nedenle, bu daha ileri gözlemler için ilginç olmaya aday iken, mevcut sonuçlar yetersizdir. Yine de Kütle Çekimsel dalganın, dönüş hızını yavaşlatmada rol oynadığı düşünülmektedir. Ayrıca, saniyede 599 dönüş yapan bir X-ışını pulsarı, IGR J00291+5934, gelecekte bu dalgaları tespit etmek için yardımcı olmaya başlıca adaydır (çoğu X-ışını pulsarı saniyede sadece 300 civarı devirle döner).
Bu açıklama Vikipedi kaynaklarından uyarlanmıştır ve şu lisans altında sunulur: CC BY-SA 4.0.
[…] […]