NASA, Salı günü yaptığı açıklamayla evrenin tarihçesi ve evrimini inceleyecek PRIMA (Astrofizik için Uzak İnfrakızın Işınım Araştırması) görevinin geliştirme sürecinde bir sonraki aşamaya geçtiğini duyurdu. Bu uzay teleskobu, ajansın uzun yıllardır sürdürdüğü Keşif Programı’nın içinde yer alan yeni bir görev sınıfı olan Keşif Araştırmacıları (Probe Explorers) kategorisinin ilk görevi olarak öne çıkıyor.
Görevi, NASA’nın Washington’daki merkezinde bulunan Bilim Görevi Direktörlüğü’nden Nicky Fox, insanlığın derin evrene bakabileceği bir sonraki pencere olarak tanımladı. Fox, “PRIMA görevi, insanlığın derin evrene bakabileceği bir sonraki pencere. Bu teleskop, gezegenlerin, yıldızların, kara deliklerin oluşumunu ve hatta Dünya’daki suyun nasıl ortaya çıktığını daha iyi anlamak için kozmik zaman içinde gizemli olanları ortaya çıkaracak” ifadelerini kullandı.
Bir Sonraki Aşama ve Maliyet Tavanı
NASA, PRIMA’yı geliştirme sürecinin B aşamasına taşıyarak seçti. Bu aşama, görevin ön tasarımını ve teknoloji geliştirme çalışmalarını ilerleten bir evre olarak tanımlanıyor. Görev, teknik, programatik ve maliyet performansına dayalı bir onay değerlendirmesinden geçecek. Bu değerlendirmeden geçmesi halinde, PRIMA’nın proje maliyeti fırlatma ve diğer proje dışı giderler hariç 1,2 milyar doların altında tutulacak.
Teleskop, 2033 yılında fırlatılmayı hedefliyor ve planlanan görev süresi beş yıl olarak belirlenmiş durumda. Görevin B aşamasından C aşamasına, yani somut uygulama çalışmalarına geçebilmesi için bu onay sürecinin başarıyla tamamlanması gerekiyor.
Uzak İnfrakızın Işığıyla Evreni Araştırmak
5,9 feet uzunluğundaki teleskobuyla PRIMA, evreni uzak infrakızın ışığında derin ve hassas taramalar gerçekleştirecek. Bu yaklaşım, NASA’nın James Webb Uzay Teleskobu gibi mevcut infrakızın gözlemevleri ile radyo teleskopları arasındaki boşluğu kapatmayı amaçlıyor. Sadece uzak infrakızın ışığında ortaya çıkan ışınım enerjisini inceleyerek evren hakkında geniş bir yelpazede sorulara yanıt aranacak.
Çalışmalar, güneş sistemimiz dışında bulunan gezegenlerin kökenlerini, galaksilerin ve kara deliklerin kozmik tarihin boyunca nasıl büyüdüğü ve evrimleştiği, ayrıca evrende toz ve ağır elementlerin zaman içinde nasıl biriktiği gibi konuları ele alacak. Bu çalışmalar, evrenin bugün neden bu şekilde göründüğüne dair daha net bir resim çizmeye katkı sağlayacak.
“Tek başına bir görev evrenin tüm gizemlerini araştıramaz. Ancak PRIMA ile filomuzun tarama yeteneklerini uzak infrakızın dalga boylarına uzatarak, kozmosa inanılmaz kapsamlı bir bakış imkanı sunuyoruz. Webb ve Roman uzay teleskoplarımızla bu onyılların her iki yarısında da üst düzey görevler fırlatma ritmini belirledik. Bu ritmi sürdüreceğiz ve PRIMA ile yeni onyılları, bu kalitedeki görevlerin sürekli hazır tutulduğu bir borçlanma zincirinin parçası olarak başlatacağız.”
Shawn Domagal-Goldman, NASA Merkezinde Astrofizik Bölümü Müdürü
Uluslararası İşbirliği ve Keşif Programının Kökenleri
PRIMA görevinin geliştirilmesi, Güney Kaliforniya’daki NASA Jet İtki Laboratuvarı tarafından yönetilecek. Diğer işbirliği partnerleri arasında, Maryland eyaletinin Greenbelt şehrindeki NASA Goddard Uzay Uçuş Merkezi ve Alabama eyaletinin Huntsville şehrindeki NASA Marshall Uzay İtki Merkezi yer alıyor.
Göreve uluslararası partnerlerin de katkıları sağlanıyor. Bu partnerler arasında Fransa Uzay Araştırmaları Merkezi (CNES), İtalya Uzay Ajansı (ASI), Almanya Hava ve Uzay Araştırma Merkezi (DLR), Kanada Uzay Ajansı (CSA), Kore Astronomi ve Uzay Bilimi Enstitüsü (KASI), Japonya Uzay Araştırma Ajansı (JAXA) ve İngiltere Uzay Ajansı bulunuyor.
Keşif Programı, Bilim Görevi Direktörlüğü’nün astrofizik ve güneş fizikisi programlarına yönelik, araştırmacı liderliğinde sık ve düşük maliyetli uzay erişimi sunmak amacıyla tasarlanmış NASA’nın en eski sürekli programı. 1958’de fırlatılan ve Dünya’nın radyasyon kuşaklarını keşfeden Explorer 1 görevinden bu yana, program Uhuru ve Cosmic Background Explorer gibi araştırmacılarına Nobel ödülü kazandıran görevler dahil olmak üzere 100’den fazla görevi uzaya taşıdı.
Bu yeni görev sınıfının kurulması, Ulusal Akademiler’in 2020 tarihli Onyıllık Araştırma Raporu’nda önerilmişti. NASA, Keşif Araştırmacıları görevleri için hazırlanan konsept çalışmalarını detaylı bir değerlendirme sürecinden geçirdikten sonra, çalışmalarının Onyıllık Araştırma Raporu’nun önerileriyle uyumlu bilimsel değeri, maliyet ve zamanlama açısından geliştirme planlarının uygulanabilirliği ve gelecekteki büyük görevlerin geliştirilmesine destek olabilecek teknolojilerin kullanılması gibi kriterlere göre PRIMA’yı seçti.
