NASA-İSRO Sentetik Açıklık Radar (NISAR) uydusu, Rusya’nın Kamçatka Yarımadası’ndaki Krasheninnikov volkanının neredeyse beş yüzyıldan bu yana ilk kez patladığını, patlamayı uzaydan izleyen uydunun bu doğal olayı zamanlayla çektiklerini ve böylece Yerkabuğu’nun milimetrik hareketlerini takip etme kapasitesini bir kez daha kanıtladıklarını gösterdi. Uydunun bu görüntüyü, 25 Aralık 2025’te, fırlatıldıktan sonra yapılan son kontrolleri tamamlarken operasyonel hale gelirken yakaladığı görüldü.
Krasheninnikov, Rusya’nın Pasifik kıyısındaki Kamçatka Yarımadası’nda bulunan iki volkanlı yapıdan biridir. 30 Temmuz 2025’te, volkanların yakınındaki okyanusta 8,8 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi ve bu sarsıntı muhtemelen iki volkanın birini uyandırdı. Birkaç gün sonra Krasheninnikov, yaklaşık beş yüzyıldır ilk kez patlamaya başladı. O günden bu yana kuzeydeki volkan, sürekli bir şekilde erimiş kaya ve parçaları doğuya doğru yayan bir alan oluşturuyor ve NASA-İSRO Sentetik Açıklık Radar görevi bu peyzaj değişikliklerini izlemeye devam ediyor.
Yarım Asır Öncesi Uykudan Uyanan Bir Volkan
Kamçatka’nın onlarca volkanının çoğu, sık sık patladıkları için yerdeki aletlerle yakından izleniyor. Krasheninnikov ise yaklaşık 1550 yılından beri sessizliğini koruyor. NISAR’ın L-bant radarının bu uyanık volkanı bile tespit etmesi, uydunun Yerkabuğu’nun karasal yüzeyinin onlarca feet ölçeğindeki çözünürlükte neredeyse küresel kapsama alanını yansıtırken, zaman içinde patlayan volkanı yakalaması da ölçümlerinin hassasiyetini ve güvenilirliğini ortaya koyuyor.
Araştırmacılar, Ağustos ayının ortalarına kadar çekilen 17 kareyi sıraya koyarak zamanlayla bir video oluşturdu. Bu video, lavın daha küçük ve içerdeki bir krateri doldurduğunu, ardından daha geniş bir krateri taşarak bir yelpazeye dönüştüğünü gösteriyor. Animasyon, NISAR’ın gözlemlerinin hem bilimsel hem de potansiyel acil durum müdahaleleri açısından doğal tehlikelerin gelişimini izleyebileceğini vurguluyor.
Tutarlılık hayati önem taşıyor. Her 12 günde iki kez, bu yüksek çözünürlüklü modda ve iki gözlem yönünde veri toplayarak, NISAR’ın doğal tehlikeleri yakından izleyebileceğine dair vaatini ortaya koyuyoruz.
Matthew Pritchard, Cornell Üniversitesi jeofiziği profesörü ve NISAR bilimsel ekibinin bir üyesi
Pritchard, animasyon için kullanılan verileri analiz eden kişi. Uydunun her 12 günde iki kez, kuzeye doğru geçerken bir kez ve kuzeyden güneye geçerken bir kez aynı yörünge noktasına dönüp detaylı radar görüntüleri çekmesi, bu düzenli tekrarın doğal tehlikeleri izleme konusunda ne kadar değerli olduğunu ortaya koyuyor.
Yarım Tenis Kortu Boyutunda Detay
Bir NISAR görüntüsündeki detay, sentetik açıklık radarı adı verilen ve NASA’nın Güney Kaliforniya’daki Jet İtiş Laboratuvarı tarafından uzaydan Yerkabuğu gözlemi için geliştirilen özel bir işleme tekniğinden kaynaklanıyor. Uydunun yörüngede dönmesiyle radar, saniyede binlerce mikrodalga pulse gönderiyor ve geri dönen sinyalleri alıyor; her biri altındaki yüzeyin özellikleri ve karakteristikleri hakkında bilgi taşıyan zamanın bir anlık görüntüsü niteliğinde.
Radara ait işleme, aynı bölgenin birçok görüntüsünü birleştirerek bir merceğin bulanık bir nesneyi netleştirmesi gibi görünüşü keskinleştiriyor. Krasheninnikov zamanlayla görüntüsünün tek bir pikseli, yüzeydeki yaklaşık 10 metre boyutunda bir kareyi temsil ederken, bu da yaklaşık bir tenis kortunun yarısı kadar bir alana denk geliyor.
Lav, görüntülerde çevresindeki yüzeye göre daha açık renkte görünüyor; mikrodalgaların kar veya çıplak toprak olan çevreye göre daha parlak bir şekilde yansıması bunun nedeni. Video, NISAR’ın ilk görüntüsünü yakalamadan önce muhtemelen oluşmuş olan kuzeybatıya doğru bir akışın da olduğunu gösteriyor.
Daha Önce Gözümüz Olmayan Volkanlar
Pritchard, 20’den fazla yıl önce Kamçatka volkanları üzerine doktora araştırmaları yaptığı dönemde, analiz hazır radar verisinin elde edilmesi zor oluyordu. Bunun nedeni hem uyduların yeterince sık tekrarlamaması hem de görüntülerin çözünürlüğünün nispeten düşük olmasıydı.
Şimdi ise dünyadaki yaklaşık 1.300 aktif, deniz seviyesinin üzerinde volkanın neredeyse tamamının sık ve kapsamlı bir şekilde izlenmesi sağlanıyor; görüntüler birkaç metre ölçeğine kadar keskin ve bulut üzerinden kolayca erişilebilir hale geliyor.
Dünyanın dört bir yanındaki volkanları, daha önce hiç böyle gözlemlememişiz.
Matthew Pritchard
NISAR uydusu, L-bant ve S-bant sistemlerinden oluşan iki radar aletini barındıran ilk serbest uçan uzay görevidir. Sistemler dalga boylarındaki farklılıkları nedeniyle birbirini tamamlayıcı niteliktedir. Örneğin daha uzun dalgaboyuna sahip L-bant, ağaç tavanlarını geçerek altındaki yeri görüntülerken, yaprak boyutlarına bağlı olarak S-bant bu tavanların gözlemlerini toplayabilir.
NISAR görevinin L-bant radarından elde edilen veriler, Fairbanks’ta bulunan Alaska Uydu Kuruluşu Dağıtık Aktif Arşiv Merkezi’nde sunuluyor; bu merkez NASA sentetik açıklık radar verilerini barındırıyor ve dağıtıyor. NASA için Caltech tarafından yönetilen projenin ABD bileşeninde liderlik yapan Jet İtiş Laboratuvarı, uydunun L-bant radarını ve anten yansıtıcısını sağladı. Uzay Araştırmaları Organizasyonu’nun (ISRO) katkılarıyla uydunun gövdesi ve S-bant radarı sağlandı.
NISAR uydusu, uzaya gönderilen NASA’nın en büyük radar anteni yansıtıcısının 39 feet (12 metre) genişliğinde olduğu devrilmiş tambur biçimli yansıtıcıyı taşıyan ilk uydudur. Bu sayede Yerkabuğu sistematik olarak haritalanıyor ve Yerkabuğu’nun yüzeyindeki, bir santimetreye kadar küçük değişimler ölçülüyor.
