NASA’dan Boeing Starliner açıklaması: Astronotları taşıyabilmek için 2028’i beklemeleri gerekebilir ve yeni roket gerekebilir

NASA, Boeing’in Crew Dragon’un ardından uzay istasyonuna insan taşıyan ikinci ticari araç olarak geliştirdiği Starliner’ın astronotları yalnızca 2028’den sonra taşıyabileceğini açıkladı. Ajansın bugün (28 Eylül) yayımladığı güncellemede, aracın bu arada bir dizi mühendislik değişikliğini tamamlamasının gerekeceği ve muhtemelen yeni nesil roket kullanması gerektiği belirtildi.

Bu tarihleme, daha önce üç deneme uçuşunda ciddi sorunlarla karşılaşan Starliner için önemli bir güven oyu olarak değerlendiriliyor. Araç, 2019’dan bu yana ISS’ye ulaşmaya çalışırken ardışık zorluklar yaşadı; NASA ise astronotları bu araçla güvenli şekilde indirip indirmeyeceğini uzun süre tartıştı.

Üst üste gelen deneme uçuşu sorunları

Starliner ilk kez Aralık 2019’da, ISS’ye yönelik müheditsiz bir görev olan Orbital Flight Test (OFT) için havaya kalktı. Ancak kapsül yörüngedeki laboratuvara ulaştı; araçta yaşanan zamanlama sistemindeki sorunlar nedeniyle yanlış yörüngeye saplandı ve ISS’ye tam olarak bağlanamadı.

Araç, Mayıs 2022’de havaya kalkan müheditsiz OFT-2 görevinde ISS’ye ulaşmayı başardı. Ancak yol mükemmel değildi: Boeing’in aracı istasyona yaklaştırırken yörünge manevrası ve yön kontrolü için kullandığı iki itici (thruster) arıza yaptı, ancak araç bu sorunu aşarak hedefe ulaştı.

Daha sonra Starliner’ın ilk astronot görevi olan Crew Flight Test (CFT) geldi. CFT ile NASA’nın Suni Williams ve Butch Wilmore’u planlı 10 günlük bir kalış için ISS’ye göndermesi gerekiyordu. Ancak Starliner roketten ayrıldıktan kısa bir süre sonra, özellikle helyak sızıntıları ve aracın 28 iticisinden beşinin arızası gibi sorunlar ortaya çıktı.

Sorunların kaynağı bulundu

Bugün düzenlenen basın toplantısında NASA yetkilileri, Boeing-NASA ortak ekibinin CFT’yi etkileyen sorunları çözdüğünü belirtti. Örneğin şirket, helyak sızıntılarının valf sorunlarına izlediğini; özellikle azot tetroksidin (itici oksitleyicisi) bulunduğu ortamda ortaya çıkan bozulma nedeniyle meydana geldiğini açıkladı.

Bu nedenle mühür malzemesi değiştirildi. Ayrıca, tolerans skalasının daha geniş tarafında kalan mühürleri seçmemiz gerektiğini de fark ettik. Boeing bu değişikliklerin tümünü Starliner-1 aracına zaten uyguladı.

Dana Weigel, NASA Düşük Yörünge (Low Earth Orbit) Programı Müdürü

Weigel, itici arızasının da korozyon sonucu olduğunu açıkladı. Buna arta kalan hidrazin yakıtının atmosferle temasıyla oluştuğunu; özellikle atmosferdeki karbondioksitin etkili olduğunu belirtti ve Boeing’in hidrazini temizlemek için prosedürler uyguladığını, ayrıca bu iticileri ortamdan izole edecek sürekli bir arındırma (purge) sağladığını kaydetti.

Yeni roket zorunluluğu

Bu değişikliklerin tümü Starliner-1’de test edilmeyecek; işte bu nedenle iki görev arasında böyle uzun bir ara bulunuyor. Ajans yetkilileri, Starliner-1’in uçuşundan sonra NASA ve Boeing’in servis modülü itici valf tasarım değişikliğini tamamlayacağını belirtti.

Boeing ayrıca araç üzerinde yeni modul iticilerinin kurulumu, bataryaların değiştirilmesi ve paraşüt sisteminde performans ve güvenilirliği artıran küçük değişiklikler gibi diğer iyileştirmeleri uygulayacaklarını söyledi.

Mühendisler, CFT benzeri bir itici anomalisinin gelecekteki Starliner uçuşlarını etkilememesi için de önlemler aldı. Bu kapsamda, ISS’ye yönelik müheditsiz Starliner-2 görevinin gelecek yılın Ocak veya Şubat ayında yapılması, astronotları taşıyan crewed Starliner-2 görevinin ise 2028’in ortalarında muhtemelen yılın ortasında havaya kalkması planlanıyor.

Astronot komutanı belli oldu

Starliner-2 ile uçacak ilk isim de ortaya çıktı. NASA bugün, deneyimli ajans astronotu Josh Hoburg’un görevi yöneteceğini açıkladı; mürettebatın diğer üyeleri henüz açıklanmadı.

Çeşitli türde uçak kullandım ve size şunu söyleyebilirim: Starliner bir pilotun uzay aracıdır. Starliner, mürettebata anormal durumlara yanıt verebilecek gerçek yetenekler sunar. Bunlar CFT sırasında test edildi ve uzman uçuş kontrol ekibimizle birlikte, çok sayıda itici arızasına rağmen güvenli bağlanmayı sağlamak için Starliner’ın manuel kontrol yetenekleri kritik öneme sahipti.

Josh Hoburg, NASA Astronotu

Roket maliyeti ve ticari uçuşlar

Boeing’in ticari mürettebatlı sözleşmesi şu anda Starliner-6’ya kadar geçerli. Starliner-1 ile Starliner-4, OFT, OFT-2 ve CFT gibi United Launch Alliance (ULA) Atlas V roketleriyle havaya çıkacak. Ancak köklü Atlas V artık üretilmiyor ve emekliliğe gider; bu nedenle Starliner-5 ve Starliner-6 farklı bir roket kullanacak: ULA’nın yeni Vulcan roketi.

Vulcan henüz astronot taşıyan uçuşlar için sertifikalanmadı; dolayısıyla bu konuda da bazı çalışmalar gerekecek. NASA bu maliyetin bir kısmını üstlenecek.

Bu nedenle hem uzay aracı yükseltmeleri — iticiler ve bugün özetlediğiniz diğer her şey dahil — hem de Vulcan sertifikalaması, 359 milyon dolar tutarındadır.

Dana Weigel, NASA Düşük Yörünge Programı Müdürü

Bugünkü Starliner güncellemesi, diğer ticari mürettebatlı uçuş haberlerinin hemen ardından geldi. 19 Eylül’de NASA, ISS’ye uçurmak üzere üç ek astronot görevi daha — Crew-15, Crew-16 ve Crew-17 — sipariş verdiğini açıkladı; tümü 2030’a kadar havaya çıkması bekleniyor.

SpaceX, Crew Dragon’u ve işçi roketi Falcon 9’u yaklaşık olarak aynı dönemde emekliye ayırmayı planlıyor. Şirket, tamamen yeniden kullanılabilir MegaStar megaketinin o tarihe kadar hazır olacağını ve tüm uzay uçuşu ihtiyaçlarını karşılayacağını düşünüyor.

Bunun böyle olması muhtemel: Bugün ilk kez başarılı bir şekilde havaya kalkan MegaStar roketi, SpaceX’in planladığı ticari uçuş için kullanıldı.