NASA, 19 Ağustos’ta yaptığı açıklamada, yaşlanan Neil Gehrels Swift Gözlemevi’ni kurtarmak amacıyla inşa edilen Katalyst Space LINK uzay aracının hala teleskopla buluşacağını ancak yörüngesini yükseltmeyeceğini bildirdi. Yörünge kontrol sistemindeki bir arıza nedeniyle LINK’in görev öncesi testlerinde sorun yaşanması üzerine bu karar alındı.
Swift Kurtarma Misyonu, Swift gözlemevinin erken sonlanmasını önlemeye yönelik hızlı bir müdahale girişimiydi. Güneş aktivitesinin artmasıyla birlikte atmosferik sürtünmenin artması nedeniyle NASA, uzay teleskopunun bu yılın sonunda Dünya atmosferine gireceğini ve 21 yıllık başarılı bilimsel çalışmalarının erkenden sona ereceğini öngörüyor. Bu durum, gama ışını patlamaları (evrendeki en yüksek enerjili patlamalar) konusundaki önemli keşiflere imza atmış bir uzay aracının sonunu getirebilir.
NASA, Eylül 2025’te, kurtarma operasyonunu gerçekleştirmek üzere Arizona merkezli bir girişim olan Katalyst Space Technologies ile sözleşme yaptı. Bu, şirketin sadece bir yıldan kısa sürede tasarım aşamasından uygulamaya geçmesi gereken iddialı bir hedef anlamına geliyordu. Katalyst, özel olarak Swift ile yörüngede buluşmak, teleskopla kenetlenmek ve birkaç yıl daha bilimsel çalışmalar yapabilmesi için yörüngesini yükseltmek amacıyla LINK uzay aracını tasarladı ve inşa etti.
İLİŞKİLİ HABER: NASA’nın Swift Kurtarma Misyonu rotasından mı sapıyor?
LINK, 3 Temmuz’da Northrop Grumman Pegasus XL roket ile fırlatıldı ancak kısa süre içinde sorunlar yaşadı ve ilk haftasonunda üç reaksiyon çarkının ikisinin kontrolünü kaybetti. Reaksiyon çarkları, yakıt tüketmeden uzay aracının hassas bir şekilde yönlendirilmesini sağlayan dönen volantlardır. Üç adet doğru konumlandırılmış reaksiyon çarkı, bir uzay aracını her eksende dengede tutabilir; 30 Ağustos’ta fırlatılması planlanan NASA’nın Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu, yedeklilik için altı adet reaksiyon çarkına sahip. LINK ise sadece minimum sayıda olan üç adet reaksiyon çarkına sahip ve bu sayının iki tanesinin kaybedilmesi, uzay aracının neredeyse dokuz derece/saniye hızında dönmesine neden oldu ve yer kontrol merkezleriyle iletişimi olumsuz etkiledi. Katalyst, haftalarca süren çalışmalarla LINK’in elektrikli itki sistemlerini kullanarak dönüş hızını yavaşlatmayı başardı ve Ağustos ayının başında yaklaşık 1,47 derece/saniye değerine düşürdü; ancak o zamana kadar misyonun devam edip etmeyeceği belirsizdi.
Katalyst, 11 Ağustos’ta sorunlu reaksiyon çarklarının kontrolünü yeniden sağlamak için bir yazılım düzeltmesi yükledi. Ancak o noktada zaman çok kısıtlıydı. Swift, yörüngesinin 347 kilometre (216 mil) yüksekliğindeki noktaya gerilemişti ve bu nokta, yörünge yükseltme operasyonunun daha da zorlaşacağı bir eşikti. Ardından, 19 Ağustos’ta NASA’dan yapılan açıklamada, uzay aracının hala Swift ile buluşma ve yakın operasyonlar gerçekleştireceği ancak yörüngesini yükseltmeye yönelik bir girişimde bulunulmayacağı bildirildi. Bu durumun devamında, Swift’in yıl sonundan önce Dünya atmosferine gireceği öngörülüyor.
Ne NASA ne de Katalyst, LINK misyonunun nasıl sona ereceğine dair herhangi bir açıklama yapmadı; uzay aracının Swift ile kenetlenip teleskopun son günlerine kadar orada kalıp kalmayacağı veya kendi başına yörüngeden ayrılarak Dünya’ya döneceği belirtilmedi.
Swift Kurtarma Misyonu, başlangıçta riskli bir girişim olarak planlanmıştı ve NASA’nın mesajları, beklenen sonuçlara ulaşılmaması durumunda bile değişmedi. NASA Başkanı Jared Isaacman, 19 Ağustos’taki açıklamada, “Bu, üzerinde çalıştığımız sonuca ulaşamadığımız anlamına geliyor, ancak bu misyonun neden denenmeye değer olduğunu değiştirmiyor” dedi.
“Bu, yüksek riskli ve yüksek getirili bir misyon olarak planlanmıştı; Güneş aktivitesinin etkisiyle ortaya çıkan acil bir durum nedeniyle hızla geliştirilen ilk hizmet operasyonu girişimiydi. Swift’ten daha fazla bilimsel veri elde etmeyi umuyorduk, ancak bu misyonun getireceği kazanımların değerli olacağına inanıyoruz ve gelecekteki görevler için edineceğimiz deneyimlerin de önemli olacağını biliyoruz” diye ekledi NASA Astrofizik Bölümü Direktörü Shawn Domagal-Goldman.
NASA, 21 yıllık ömrü tamamlanmak üzere olan Swift teleskopunun kaybı nedeniyle oluşacak boşluğu gidermek için diğer görevlerinden elde edilecek verileri kullanmayı planlıyor ve ayrıca LINK’in gerçekleştireceği manevralardan elde edilen bilgilerin gelecekteki hizmet operasyonları için nasıl kullanılacağına dair çalışmalar yapılıyor.
