NASA’nın Swift Uzay Teleskobu Dünya’ya Çöküyor: Nereye Düşecek?

NASA‘ya ait Swift uzay teleskopunun birkaç gün içinde yeryüzüne çökmesi bekleniyor.

Neil Gehrels Swift Gözlemevi, uzay aracını daha yüksek yörüngeye çıkarmayı hedefleyen robotik kurtarma görevinin başarısızmasının ardından atmosferik geri girişe kontrollü olmayan biçimde giriyor.

2004 yılı Kasım ayında yörüngeye fırlatılan Swift, önümüzdeki iki on yıl boyunca üç teleskopluk bir diziyle evrenin en güçlü patlamaları olan gamma ışını patlamalarını ve diğer kozmik nesne ve olayları inceledi: Bir Patlama Uyarı Teleskopu (BAT), bir X-Işını Teleskopu (XRT) ve Ultraviyole/Görünür Işın Teleskopu (UVOT).

20 Ekim’de NASA, Swift’in yörüngesinin yerden 275 kilometre (171 mil) yüksekliğe çöktüğünü ve yaklaşık 1.500 kilogram (3.300 pound) ağırlığındaki gözlemevinin artan sürüklenmenin etkilerini dengeyemeyeceğini bildirdi. Güvenli moda geçmesinin ardından, Pennsylvania Devlet Üniversitesi’ndeki Swift operasyon ekibi, uzay aracına operasyonlarını yıkıcı ve alevli inişinden önce etkili biçimde sonlandıran bir komut gönderdi.

Şu an için Swift’in yeryüzüne tam olarak ne zaman ve nerede düşeceği belirsiz. Ancak araştırmacılar kesinlikle gözlerini açmış durumda.

Geri girişlerde artış

Fizik kurallarına uygun biçimde, çoğuyla, yukarı çıkan her şeyin aşağı düşmesi gerekiyor — ve ardından daha fazla uzay donanımı gelecek.

LeoLabs, gezegenimiz üzerindeki gelişmeleri yakından izleyen bir şirketin kıdemli teknik danışmanı Darren McKnight, düşük yörünge takımyıldızlarının ve teknoloji yenileme döngülerinin artan patlaması sayesinde, yalnızca beş yıl öncesine göre yılda geri giriş yapan nesne sayısının 10 katına çıktığını söyledi.

“Swift’in ‘yeniden yörüngeye alınmaması’ ne yazık ki; ancak geri giriş tehlikesi açısından bakıldığında, geri dönenlerin küçük bir bölümünü oluşturuyor. Tabii ki asıl mesele şu ki, birçok kişi daha fazla nesnenin geri girişine üzülürken, ben 644 kilometre [400 mil] üzerindeki kütles Nesnelerin hızlı biçimde terk edilmesine çok daha çok üzülüyorum,” diye belirtti McKnight Space.com’a.

Swift, yeniden giriş sırasında muhtemelen yeterince parçalanacak ve yerdeki can güvenliğini tehdit etmeyecek, McKnight söyledi. Ancak gözlemevinin X-ışını ve optik teleskopunun iç mekanizması hayatta kalabilir, McKnight ekledi.

Dünyanın neresinde?

Benzer bir görüş, U.K. hassas bileşen tedarikçisi Accu Components’ta kalite yöneticisi ve havacılık mühendisi Dean Sladen’e ait.

“Swift yaklaşık 120 kilometreye [75 mil] düştüğünde, son genellikle birkaç dakika içinde gelir. Önündeki hava o kadar çok ısınır ki uydu parlamaya başlar. Güneş panelleri ve antenler genellikle ilk kopan parçalar olur ve yaklaşık 78 kilometrede [48 mil], geçen bir yolcu uçağının yüksekliğinin yaklaşık sekiz katında, ana gövde parçalanır. Çoğu erir ve buharlaşır,” dedi Sladen.

Hayatta kalan parçaların tam olarak nereye düşeceği henüz bilinmese de, Sladen Swift’in yörüngesinin yalnızca ekvatörün yaklaşık 21 derecelik bir kuşağı üzerinden geçtiğini belirtti.

“Bu kuşak çoğunlukla okyanus, ancak aynı zamanda Afrika’nın, Güney ve Güneydoğu Asya’nın ve Latin Amerika’nın yerleşik bölgelerinden de geçiyor,” dedi.

Swift uzay teleskopunun yapısını gösteren bir diyagram. (Görsel kredisi: NASA/Goddard Space Flight Center)

Hayatta kalan artıklar

Hangi parçaların okyanusa veya yere ulaşma olasılığının en yüksek olduğu konusunda, Sladen Swift gövdesinin çoğunlukla alüminyum, kablo ve elektronik olduğunu ve bunların yeniden giriş sürecinin erken aşamalarında eridiğini belirtti. Yere ulaşanlar genellikle titan, çelik ve cam gibi küçük, yoğun ve ısıya dayanıklı parçalardır.

“En yüksek olasılıkla hayatta kalanlar, kendini yönlendirmek için kullandığı altı ağır tepki çarkı ile mercek ve aynalar gibi daha dayanıklı teleskop parçalarıdır. Yaklaşık 52.000 küçük kurşun levhadan oluşan maskesi muhtemelen eriyecektir. Yalnızca birkaç küçük, yanık parçanın yere ulaşması bekleniyor — teleskop olarak tanınabilir hiçbir şey yok,” dedi Sladen.

Sladen, şu anda, Swift’in düşüşü için ayrıntılı bir risk değerlendirmesinin yayımlanmadığı göründüğünü söyledi.

“Ancak bu, NASA’nın bu çalışmayı yapmadığı anlamına gelmiyor,” dedi Sladen.

“NASA’nın kendi yörünge enkazı gereksinimleri, hayatta kalan enkazın insani kayıp riskinin 10.000’de 1’i aşmamasını gerektiriyor; bu yüzden bu işin büyük olasılıkla tamamlanmış ancak yayımlanmamış olması çok olası,” dedi Space.com’a. “Kişisel olarak, NASA’nın önceki uyduarda yaptığı gibi bunun yayımlanması gerektiğine inanıyorum. Risk neredeyse kesinlikle çok küçük, ancak insanlara tahminden çok, net ve gerçekçi bir tablo sunacak.”

Swift Gözlemevinin fırlatmadan önceki bir fotoğrafı. (Görüntü kaynağı: NASA/Goddard Space Flight Center)

Çöküş için tasarlanmış

Sladen, günümüzde bir uyduyun ömrünün nasıl bittiğine, geçmişe göre çok daha fazla odaklanıldığını ekledi.

“Çoğu şimdi, kendilerini okyanusun uzak bir bölgesine yönlendirecek kadar itici güce sahip ya da tamamen yanacak şekilde tasarlanmış malzemelerden üretiliyor; bu yaklaşıma ‘çöküş için tasarım’ deniyor. NASA ve Avrupa Uzay Ajansı, yeniden giriş sırasında herhangi birinin yaralanma şansını 10.000’de 1 ile sınırlıyor ve bir uydu bunu karşılayamıyorsa, kontrollü bir şekilde çökmesi bekleniyor,” dedi Sladen.

Bu arada, insanların Swift enkazıyla kötü bir karşılaşma yaşaması konusunda endişelenmeleri gerekir mi?

Sladen öyle düşünmüyor. NASA, yerde herhangi birine zarar gelmesinin olası olmadığını belirtti ve LeoLabs da riski çok küçük olarak tanımlıyor. Uzay aracının çoğu yanacak ve hayatta kalan parçaların büyük olasılıkla denize düşmesi bekleniyor, dedi.

“Asıl endişe, uzun vadeli eğilim. Her zamankinden daha fazla uydu fırlatıldığı için kontrollü olmayan yeniden girişlerin sayısı artıyor; bu yüzden uyduların güvenli şekilde çökmesi için tasarlanmasının giderek daha önemli hale gelmesi,” diye ekledi Sladen.