NASA’nın yeni PRIMA ‘Probe Explorer’ görevi türünün ilk örneği: Ne yapacak?

NASA, geçen hafta far-kızılötesi (PRobe Far-Infrared Mission for Astrophysics) kısaltmasıyla bilinen PRIMA görevini geliştirme sürecinin B fazına ilerletmeye karar verdüğünü açıkladı. Jet Propulsion Laboratuvarının yöneteceği ve bütçesi 1,2 milyar doları bulan bu proje, tasarım ve teknoloji geliştirmeye başlarken, aynı zamanda ajansın yeni “Probe Explorer” sınıfındaki ilk görevi olarak astrofizik alanında yeni bir dönemin kapılarını açmayı hedefliyor. Görevin uzayda far-kızılötesi dalga boylarında evren taramaları yapması öngörülüyor.

Görev, B fazının ardından geçireceği bir onay incelemesini daha tamamlamalı. Bu aşama başarıyla atlatılırsa PRIMA resmen hayata geçirilecek; aksi halde proje yeniden değerlendirilecek. Ajansın bu kararını, 2020 yılında yayımlanan ve gelecek on yıl için astronomi ile astrofizik alanındaki bilim hedeflerini belirleyen “On Yıllık Anket” (Decadal Survey) raporundaki öneriyle ilişkilendirmek mümkün.

Görevler boyutuna göre sınıflandırılıyor

NASA görevleri, boyutları, kapsamları ve maliyetlerine göre farklı kategorilere ayrılıyor. Ajans, 1958 yılında yörüngeye oturan ilk ABD uygarı Explorer 1’in fırlatılmasından bu yana Explorers Programı kapsamında geniş bir görev yelpazesi uzaya gönderdi. PRIMA ise bu program çerçevesindeki ilk görev olarak öne çıkıyor.

Görevin kökeni, Ulusal Akademilerin (National Academies) on yıllık plan halinde yayımladığı ve gelecek on yıl için bilim hedeflerini ortaya koyduğu 2020 tarihli Astronomi ve Astrofizik Alanındaki On Yıllık Anket raporundaki önerilere dayanıyor. Bu bağlamda PRIMA, ajansın uzun vadeli araştırma stratejisinin bir parçası olarak şekilleniyor.

Kızılötesi gözlemlerdeki boşluğu dolduracak

NASA’nın yeni görevi türündeki ilk proje ne yapacak? Ajans, PRIMA’yla kızılötesi uzay gemisi gözlemlerindeki boşluğun doldurulmasını umuyor. Ajansın güçlü teleskopları evreni yakın ve orta-kızılötesi ışıkta incelerken, 1,8 metre (5,9 ayak) çapında bir telescope ile tasarlanan PRIMA far-kızılötesinde gözlem yapacak şekilde optimize ediliyor.

Araştırmacılar, evrene dair görüşümüzü far-kızılötesi dalga boylarını da kapsayacak şekilde genişleterek dış gezegenlerden—güneş sistemimizin dışında yer alan gezegenlerden—galaksilere ve kara deliklere kadar her şeyin kökeni ve gelişimi hakkında yeni bilgiler edinmeyi hedefliyor. PRIMA’yı bir mercekle kullanarak tarihin içine bakmak, evren boyunca dağılan toz, gaz ve enkazın zamanla bugünkü evrene nasıl dönüştüğünü daha iyi anlamayı amaçlıyorlar.

Bir tek görev evrendeki tüm sırları çözemez. Ancak PRIMA ile filosumuzun tarama yeteneklerini far-kızılötesi dalga boylarına yayarak, evrene son derece kapsamlı bir bakış sunmuş oluyoruz. Webb ve Roman uzay teleskoplarımızla on yılın her iki yarısında da premiere sınıfı görevlerin fırlatılması için bir tempo belirledik. Bu tempoyu koruyacağız ve PRIMA ile yeni on yılı başlatacağız; bu sayede aynı kalitedeki görevlerin sürekli olarak hazır olduğu bir hat oluşturuyoruz.

Shawn Domagal-Goldman, NASA Astrofizik Bölümü Direktörü

Bu açıklamalar, ajansın tek bir göreve güvenmek yerine, farklı dalga boylarında çalışan birden fazla aracın birlikte çalışarak evreni bütüncül biçimde incelemeyi hedeflediğini gösteriyor. Webb ve Roman teleskoplarının tamamlayıcı rol oynayacağı bu strateji, PRIMA’nın gözlem kapasitesini genişleterek bilim dünyasına yeni fırsatlar sunmayı öngörüyor.

Görev 2033’te fırlatılacak

Kaliforniya’nın güneyinde yer alan Jet Propulsion Laboratuvarının yöneteceği PRIMA, 1,2 milyar dolarlık bir görev. Planlandığı gibi geliştirme ve onay aşamalarını tamamlarsa, göreve 2033 yılında başlanması ve evreni en az beş yıl boyunca çalışması öngörülüyor.

Görevin B fazının ardından geçireceği onay incelemesi, projenin geleceğini belirleyecek. Başarılı olması halinde PRIMA, NASA’nın far-kızılötesi alanında açtığı yeni araştırma penceresinin ilk temsilcisi olacak ve uzay biliminde önemli bir dönüm noktası oluşturacak.