Sovyet Uzay İstasyonundan Gerçekten Top Atıldı mı?

ABD ve diğer ülkelerin askeri yetkilileri, önümüzdeki yıllarda uzayın silahlandırılma riski konusunda giderek daha sık uyarıda bulunuyor. Soğuk Savaş’ın en yoğun döneminde Sovyet Birliği, gizli bir askari uzay istasyonu üzerine hızlı ateş eden bir top yerleştirmeye yönelik olağanüstü bir girişimde bulundu. Bu silahın, Moskova’nın askeri keşif kapasitesini artırmayı hedefleyen soğuk Savaş döneminin iddialı Almaz askari uzay istasyonu programı için geliştirildiği belirtiliyor.

Sovyet yetkililerin o dönemde ABD’nin yaklaşan, araştıran ve ya yakalayan ya da devre dışı bırakan uzay araçları geliştirdiğinden endişe ettiği aktarılıyor. Bu kaygılara doğal yanıt, böyle tehditleri etkisiz hale getirebilen savunma sistemleri geliştirmek olurken, ortaya çıkan sonuç bazı çevrelerde soğuk Savaş’ın en tuhaf silahlarından biri olarak efsaneleşti. Peki bu Sovyet “uzay topu” gerçekten yörüngede ateşlendi mi?

Kısa cevap evet. Buna göre tarihçi Anatoly Zak, SSCB’de yörünge faaliyetleri hakkında bilgi sağlayan uzun ömürlü bir siteyi yönetiyor. Yıllarca gizemli orbital topun görünümü belirsizliğini korurken, Zak’ın Rus askeri televizyon programı “Voennaya Priemka” tarafından yayımlanan görüntülerle silahın nasıl göründüğüne dair en kapsamlı resmi yeniden kurabildiği aktarılıyor.

Bu nadir tarihi görüntüleri inceledikten sonra Zak’ın detaylı bir 3D yeniden yapım oluşturmasına olanak tanıdığı belirtiliyor. “Bu belirli top 1990’lardan beri biliniyordu, ancak Rus askeri TV kanalının bu propaganda gösterisi donanımı farklı açılardan gösterdi,” dedi.

Gizli tarihin ardındaki Sovyet “uzay topu”, silah tasarımcısı Aleksandr Nudelman için Moskova merkezli KB Tochmash tasarım bürosu altında geliştirildi. Uzay topuna ilham, ünlü Rikhter R-23’ün yapıcısı Aron Rikhter tarafından tasarlanan uçak topu teknolojisinden geldi. 1950’lerde Rikhter tarafından ilk kez geliştirilen bu gazlı çalıştırmalı revolver otomatik top, silahı yörünge çatışmasının olağanüstü gereksinimlerine uyarlayınca, bazen R-23M Kartech olarak tanımlanan silahın gelişimine yol açtı.

Bu orbital varyantın kesin teknik özellikleri konusunda ayrıntılar değişiyor. Bazı tarihsel kaynaklarda silah 23 milimetrik bir top olarak betimlenirken, Zak’a göre bu Nudelman ve ekibi tarafından geliştirilen 14,5 milimetrik bir topdu. Ateşlenme hızına dair tahminler dakikada 950’den birkaç bin mermiye kadar değişiyor; bazı kaynaklar silahın mermleri saatte 1.500 mile ateşleyebileceğini iddia ediyor.

Almaz projesinde çalışan mühendisler, yer testleri sırasında Nudelman’ın ünlü Rikhter otomatik topunun orbital versiyonundan bir mil uzaktaki bir metal hedefi (bunun için gasoline bidonu kullanıldığı aktarılıyor) delebildiğini iddia etti.

Yörüngede ateşleme

Başarılı yer testlerine rağmen, böyle teknolojiyi yörüngeye taşımak Almaz proje ekibi için benzersiz yeni sorunlar ortaya çıkardı. Silah bir turreye monte etmek yerine doğrudan Almaz istasyonuna bağlandı. Bu sayede kozmonotlar optik nişangacı kullanarak hedefe yönlendirebilirken, bu aynı zamanda tüm 20 tonluk uzay istasyonunun hedefe doğru yönlendirilmesini gerektiriyordu — özünde tüm istasyon devasa bir orbital top yatağı görevi görüyordu.

Almaz programı, Sovyet Birliği’nin daha yaygın bilinen programının ardında gizlendi. Sivil teknolojiler olarak halka sunulmasına rağmen, bazı Salyut uzay araçları en son teknoloji kameralar ve diğer istihbarat toplama araçlarıyla donatılmış keşif platformları olarak gizlice geliştirilip konuşlandırıldı. 1974’te top yörüngeye taşınırken, bu “sivil” uzay araçlarından biri olan Salyut 3’e yüklendi.

Mevcut tarihsel bilgilere göre silahın uzayda yalnızca bir kez ateşlendiği düşünülüyor; bu da 24 Ocak 1975’te gerçekleşti. Bu sırada Salyut 3’ün mürettebatı zaten Dünya’ya dönmüştü ve istasyon, planlanan testten birkaç saat sonra kasıtlı olarak yörüngeden indirilecekti.

Bunun açık bir nedeni vardı: Yetkililer topun ateşlenmesinin uzay aracına etkileri — özellikle mikroçekirdek ortamda atış sırasında istasyona geri tepki — konusunda tamamen emin değildi. Buna aşmak için, top ateşlendiği anda istasyonun manevra motorlarının ateşlendiği aktarılıyor.

Burada da hesaplaşmalar farklılık gösteriyor; test sırasında yaklaşık 20 merminin ya birden ya da bir dizi patlama şeklinde ateşlendiği tahmin ediliyor. Atılan her mermi sonrasında Dünya atmosferine girip yeniden giriş sırasında yandığı düşünülüyor.

Bugün ne bilinmiyor?

Günümüzde Sovyet mühendislerin bu testler sırasında öğrendiği şeyin, varsa ne olduğu belirsizliğini koruyor. Deneyin ayrıntılı sonuçları asla yayımlanmadı — en azından halka açık şekilde değil.

Toplamda Sovyet yetkililerin silahı pratik olmayan bir biçimde değerlendirdiği ve ilerideki planların savunmanın temel aracı olarak muhtemelen avcı missillerini incelediği düşünülüyor.

Bu arada Sovyet askeri, giderek daha verimli orbital teknolojileri benimsiyordu: müretsiz… Sonunda düşük maliyetli uyduların keşif için kullanılmasının galip geldiği ve başlangıçta o onyılın ilerleyen döneminde fırlatılması planlanan Almaz istasyonunun yükseltilmiş versiyonu hiç yörüngeye çıkamadığı aktarılıyor.

Gizem devam ediyor

Hikaye, soğuk Savaş askeri deneyiminin daha unusual bölümlerinden biri olarak görülebilir ve ayrıntıların çoğu soğuk Sawah dönemi Sovyet tarihinin gölgelerinde belirsizliğini korurken, bugün Almaz projesinin testlerinin yörüngede kasıtlı biçimde geleneksel bir ateşli silahın ateşlendiği bilinen tek durumu temsil ettiği doğrulanabiliyor.