•NASA bilim insanları, ABD’nin en büyük pamik üretimi yapan bölgesi Texas High Plains’de çiftçilerle bir araya geldi. Kuraklığın yanı sıra aşırı kullanıma bağlı olarak su seviyesi düşen High Plains akiferi de görüşmelerin baş konuları oldu.
Uzun süreli pamık çiftçileri için 2026 kuraklığı, geçmişteki felaket hasat yıllarını hatırlattı. Bölgeyi aşırı kuran mevsimler, çiftçileri tarlalarında devasa miktarlarda ürün kaybetmeye zorladı; 2022’de %72, 2011’de ise %66 oranında kurak toprak (dryland) ekinleri elden çıkarıldı.
Ancak bazı açılardan çiftçiler, 2026’nın yeni bir boyut taşıdığını hissetti. “Bu, pamığın tamamen kuruduğu ilk yıl,” diyor Lubbock ilçesinde, birkaç nesildir aynı araziyi işleyen Lacy Cotter-Vardeman. Sigorta yetkilileriyle görüştüğünü anlatan Cotter-Vardeman, onların da böyle bir şeyi daha önce görmediklerini söylediğini ekledi; kendi topraksız pamığının yaklaşık %90’ının kuruduğunu belirtti.
Satellite görüntüleri sorunun Lubbock ve komşu ilçelerdeki ölçeğini ortaya koyuyor. 9 Eylül 2026’da Landsat 8 uydusundaki OLI (Operational Land Imager) bu alanı çekerken, kahverengi ve kurumuş ekinlerle boş araziler manzarayı domine ediyordu. Buna karşılık, 22 Eylül 2025’te aynı bölgenin çekildiği görüntüde daha yeşil bir peyzegâz hâkimdi; bu dönem nispeten sağlıklı bir hasat yılıydı.
Kuraklığın daha ince belirtileri de görülüyor. Yer altı suları azaldıkça, bölgedeki birçok çiftçi merkez-pivot (dönüşlü) tarlalarının yalnızca yarısını ya da üçte birini sulamaya başladı; Brownfield, Texas’ta arazisi bulunan ve eski bir pamıkçı olan tarım korumacısı Tillery Timmons-Sims bu durumu açıkladı. Görüntülerde bunlar yeşil yarıçember ve çeyrek çember biçimlerinde görünüyor.
Görüntüdeki diğer önemli öğelerden biri de “playa gölleri” olarak bilinen sığ su özellikleri; bazen bataklık, buffalo wallows ya da lagün diye adlandırılan bu yapılar görüntüde yaygın. Double Lakes ve Mound Lake gibi bazıları oldukça büyük olsa da, Texas High Plains’deki 19.300’den fazla playa gölünün çoğu küçük, 30 acres’tan az.
Bu geçici göller Eylül 2026’da kuruydu; bir önceki yıl değildi. Su stresi çeken bu bölgede kritik önem taşıyan playa gölleri, kil tabakalı yapılarıyla yağmuru toplar ve suyun yer altına sızarak alttaki akiferi beslemesine olanak tanır—bölgenin sulama suyunun birincil kaynağı. Ancak yaklaşık %80’i sürüm ya da tortu ile değiştirilmiş ya da gömülmüş olduğundan artık böyle çalışmıyor.
Bu bölgedeki çiftçiler, son on yıllarda keskin şekilde düşen akiferin doğu kenarında faaliyet gösteriyor. ABD Jeolojik Penelitian Kurumu (USGS) verilerine göre, Lubbock ilçesindeki su seviyesi 1950’den beri—büyük hacimlerde su çekilerek sulama başlatan döneme yakın—aşırı kullanımdan dolayı 25 ile 100 feet arasında düşmüş. Parmer, Castro, Swisher ve Briscoe gibi kuzeydeki ilçelerde kayıplar daha da aşırısı (150 feet veya fazlası) olmuş.
Akiferin uzun vadeli çöküşüyle 2026 kuraklığının birleşmesi, Timmons-Sims’in tanıdığı bazı çiftçilerin bu yaz kuyularını “hava pompaladığı” anlamına geldi. “Artık geri dönüp sığınabileceğimiz yer altı suyu kalmadı,” diyor Timmons-Sims. Tanıştığı birçok çiftçinin suyun bir sonraki nesilde tükenebileceğini düşündüğünü; bunun yerine “şimdi olduğunu” söylediği için üzüldüğünü aktardı. Cotter-Vardeman için sorun daha somut: Sulama kuyularının çoğu Ağustos’ta çalışmayı bıraktı.
Eylül ve Ekim aylarındaki yağmurlar, Pasifik’teki güçlü El Niño’nun da yardımıyla bölgeye gerekli nemi getiriyor; ancak U.S. Drought Monitor analizine göre bu yeterli değil. “Mevcut kuraklığı ‘bitirmek’ için üç aylık bir dönemde yaklaşık 7 inç yağmur gerekiyor,” diyor NASA Marshall Uzay Uçuş Merkezi meteoroloğu Jonathan Case—Drought Monitor yazarlarından biri.
Akiferin bozulması, Timmons-Sims’in 2007’de çiftçiliği bırakmasının nedenlerinden biri. Artık zamanının çoğunu, sulamalı tarım arazilerini su kredisi kazanmak için otlaklara dönüştürmek, alternatif enerji projeleri geliştirmek, suda verimli teknikler benimsemek ve uzun vadeli planlama için koruma kuruluşlarıyla çalışmak gibi çiftlikleri ayakta tutmanın yollarını bulmaya ayırıyor.
Bu çalışmalar aracılığıyla, yürüttüğü bir koruma kuruluşu olan Sandhills Area Research Association, çiftçileri NASA bilim insanlarına bağlayan araştırma konsorsiyumu NASA Acres ile işbirliği yaptı.
Ağustos ayında bir NASA Acres dinleme turu (listening tour), NASA yetkililerini Cotter-Vardeman’ın Slaton’daki çiftliğine, Meadow’daki bir üzüm bağına ve Kress’teki kurumuş pamık tarlalarına götürdü. Her durakta konuşma suya döndü: çözen akiferi nasıl koruyabiliriz ve çiftçiler milyarlarca galon suyu akife geri kazandıracak şekilde playa göllerini nasıl geri getirebilir—böylece arazilerini yönetebilir.
Lubbock çevresindeki playa gölleri, 1972’de Landsat 1’in fırlatılmasından sonra araştırmacıların incelediği ilk bilimsiz konulardan biriydi. Teknisyen Texas Tech Üniversitesi jeobilimci tarafından yapılan erken bir analiz, Double Lakes playa’yi öne çıkararak uzaydan göl izlemenin maliyetinin arazi araştırmalarının çok küçük bir kısmı olacağını tahmin etti.
Daha yakın zamanda, Texas Tech Üniversitesi araştırma ekibi, üç on yıl boyunca binlerce playa gölünde meydana gelen değişimleri tanımlamak ve takip etmek için derin öğrenme çerçevesini kullandı. Eylül 2026’da yayımlanan sonuçları, 1995’ten beri analyzedilen 45 ilçenin 15’inde playa göllerinin önemli ölçüde azaldığını gösterdi; bu da Cotter-Vardeman gibi çiftçilerin karşılaştığı su zorluklarını ortaya koydu. Cotter-Vardeman aynı zamanda NASA Harvest’ın Farm Innovation Ambassador Team (FIAT) üyesi.
Texas’ta Timmons-Sims ve FIAT ekibi, çiftçilerle NASA bilim insanları arasında köprü kurarak, çiftçilerin neyi ve ne zaman ekecekleri, örtü ekinlerini ve sulamayı nasıl kullanacakları ve tortu ile playa göllerini nasıl yönetecekleri konusunda NASA verilerini kullanmalarını kolaylaştırıyor. “Basitçe zamanımız ve suumuz tükeniyor,” diyor Timmons-Sims. “Çiftçilerin bilgi, yenilik, optimizasyon ve çözüm gerekiyor—ve bunu şimdi ihtiyaçları var.”
NASA Earth Observatory görüntüleri Lauren Dauphin tarafından, ABD Jeolojik Penelitian Kurumu ve Nebraska-Lincoln Üniversitesi’ndeki U.S. Drought Monitor Landsat verileri kullanılarak hazırlandı. Fotoğraflar Lacy Cotter-Vardeman ve Adam Zwerner’e ait. Haberi Adam Voiland kaleme aldı.
Belum ada komentar