•Fırlatma Teknolojisinin Doğuşu
Uzay aracı, dış uzayda uçmak ve faaliyet göstermek üzere tasarlanmış bir araçtır. Uzay araçları; iletişim, Dünya gözlemi, meteoroloji, seyrüsefer, uzay kolonizasyonu, gezegen araştırmaları ile insan ve yük taşımacılığı olmak üzere çeşitli amaçlar için kullanılır. Tek kademeli yörünge araçları dışındaki tüm uzay araçları kendi başlarına uzaya çıkamazlar ve bir fırlatma aracına (taşıyıcı roket) ihtiyaç duyarlar.
İlk uzay aracı, Alman yapımı bir V-2 roketidir. 1944 yılının Haziran ayında, o zamanlar Almanya sınırlarında olan Doğu Prusya’nın Peenemünde kentinde fırlatılan V-2, 189 km yüksekliğe erişerek tarihteki ilk uzay aracı olmuştur. Ancak bu yüksekliğe ulaşan diğer uçuşlar da mevcuttur. 1940’larda V-2 roketleri için çeşitli test fırlatmaları gerçekleştirilmiş ve bu fırlatmalardan bazılarında roket 100 km üzerinde bir yüksekliğe erişmiştir. Bu yüksekliğe Uluslararası Havacılık Federasyonu tarafından uzay uçuşu olarak bakılmakta ve Karman hattı denilmektedir.
Sputnik 1: Uzay Çağının Başlangıcı
Sputnik 1, yapılmış ilk yapay uydudur. 4 Ekim 1957 tarihinde Sovyetler Birliği tarafından eliptik bir Alçak Dünya yörüngesine fırlatılmıştır. Fırlatma, yakın gelecekte erişilecek yeni politik, askeri, teknolojik ve bilimsel gelişmelerin habercisiydi. Sputnik fırlatılışı tek başına bir olay olmasına rağmen, Uzay çağının başlangıcını işaret etmektedir.
Uydunun yörüngesindeki değişikliklerin ölçülmesi yoluyla atmosferin üst katmanının yoğunluğu tanımlanmıştır. Ayrıca iyonosferdeki radyo-sinyal dağılımı hakkında veri sağlanmıştır. Yapay uydunun sahte gövdesindeki basınçlı nitrojen sayesinde, ilk kez meteoroid-saptama fırsatı elde edilmiştir. Sputnik 1, Uluslararası Jeofizik Yılı kapsamında, Gagarin’in Başlangıcı isimli fırlatma sahasındaki 5 numaralı Tyuratam alanından fırlatılmıştır. Uydu saatte 29 000 kilometre hızla yol almış, bir tam yörüngeyi 96.2 dakikada tamamlamış ve 20.005 ile 40.002 MHz frekanslarında radyo sinyalleri yaymıştır.
İnsanlı Uzay Uçuşunun Gerçekleşmesi
2016 yılı itibarıyla sadece üç ulus insanlı uzay aracı uçuşu gerçekleştirmiştir: SSCB/Rusya, ABD ve Çin. İlk insanlı uzay aracı olan Vostok 1, 1961 yılında Sovyet kozmonot Yuri Gagarin’i uzaya taşımış ve Dünya etrafında bir tam dönüş gerçekleştirmiştir. Vostok uzay aracını kullanmış başka beş farklı insanlı uzay aracı görevi daha olmuştur.
Tarihteki ikinci insanlı uzay aracına Freedom 7 adı verilmiş ve bu araç 1961 yılında yörünge-altı uzay uçuşu sırasında Alan Shepard isimli Amerikan astronotunu 187 km civarında bir yüksekliğe çıkarmıştır. Sonrasında Mercury uzay aracı kullanılarak beş insanlı uzay aracı görevi daha gerçekleştirilmiştir.
Uzay Mekiklerinin Gelişimi
Tekrar-kullanılabilir türdeki ilk uzay aracı olan X-15, 19 Temmuz 1963 tarihinde yörünge-altı doğrultuda havada fırlatılmıştır. X-15, 1960’larda 100 km yüksekliğe ulaşan iki insanlı uçuş gerçekleştirmiştir.
Kısmi olarak tekrar-kullanılabilir türdeki ilk yörüngesel, kapsül-olmayan kanatlı uzay aracı olan Uzay Mekiği, ABD tarafından 12 Nisan 1981 tarihinde, Yuri Gagarin’in uçuşunun 20. yıl dönümüne denk gelen bir tarihte fırlatılmıştır. Bu dönemde altı adet mekik/yörüngezer üretilmiştir. Bunların hepsi atmosfer içinde uçurulmuşken, sadece beşi uzayda uçurulmuştur. Columbia uzaya çıkan ilk Uzay Mekiği olmuştur; ardından sırasıyla Challenger, Discovery, Atlantis ve Endeavour mekikleri uzaya çıkmıştır. Endeavour mekği, 1986 yılı Ocak ayında kaybedilen Challenger’ın yerine üretilmiştir.
İlk otomatik ve kısmi tekrar-kullanılabilir uzay aracı olan Buran sınıfı uzay mekği, SSCB tarafından 15 Kasım 1988 tarihinde fırlatılmıştır. Bu mekik sadece bir insansız uçuş gerçekleştirmiştir. Sermaze azlığı ve Sovyetler Birliği’nin dağılmasının yarattığı karışık durum, Buran’ın daha sonraki uçuşlarını engellemiştir.
2004 yılında George W. Bush tarafından duyurulan “Uzay Araştırmaları için Vizyon” planı çerçevesinde, Uzay Mekiği programı 2011 yılında emekli edilmiştir. Program maliyetinin uçuş başına milyar doların üzerine çıkması ve uzun yıllar kullanılması bu karara neden olmuştur.
Bu açıklama Vikipedi kaynaklarından uyarlanmıştır ve şu lisans altında sunulur: CC BY-SA 4.0.
Henüz yorum yok