•Astronomlar, yakın yıldızların kenarlarında gözlemlenen karanlık kenar (limb darkening) etkisini ilk kez doğrudan ölçtü. Center for High Angular Resolution Astronomy (CHARA) Array’in 31 yakın yıldızı incelemesi sonucu elde edilen bulgular, The Astronomical Journal dergisinde yayımlandı.
Güneş o kadar parlaktır ki doğrudan bakmak güvenli değildir; gözlemi yapmak için ışığının büyük bir kısmını engelleyen bir filtreye ihtiyaç vardır. Filtre kullanıldığında güneşteki bazı özellikler görülebilir. Güneş lekeleri bunlardan biri olup sayıları yüzyıllardır incelenmektedir. Ancak daha ince bir özellik, güneşin kenarının merkez bölgesinden daha az parlak görünmesidir ve bu etkiye karanlık kenar etkisi denir.limb darkening.
Güneşteki karanlık kenar etkisi ilk kez 1700’lerde Pierre Bouguer tarafından ölçüldü. Bu, güneşin atmosferinin bir sonucudur. Güneş’in merkezine baktığınızda ışık atmosfirden doğrudan geçer ve güneş ışığının çok azı soğurulur veya saçılır. Ancak güneşin kenarına baktığınızda bu ışığın size ulaşmak için atmosferden daha uzun, sığ bir yol katetmesi gerekir; daha fazla ışık saçılır veya soğutulur, dolayısıyla size daha az ışık ulaşır ve kenar daha soluk görünür.
Karanlık kenar etkisinin dikkatli ölçümleriyle güneş atmosferinin kalınlığı ve yoğunluğunun ile sıcaklığının nasıl değiştiği hakkında iyi bir fikir edinilebilir. Diğer yıldızların da aynı karanlık kenar etkisini göstermesi beklenir, ancak bu etkiyi çalışmak zordur. Betelgeuse gibi birkaç büyük yıldızın karanlık kenar etkisi doğrudan gözlemlendi ve gezegen yapan ekzoplanetlerin ışık eğrileri incelendimeasure the limb darkening of a few stars, ancak yıldız karanlık kenar etkisini gözlemlemek zordur.
CHARA Array’in son dönemde 31 yakın yıldızda karanlık kenar etkisini gözlemesiyle elde edilen sonuçlar The Astronomical Journal’da yayımlandı. Araştırmacılar, bu yıldızların parlaklığını merkezden kenara giden bir çizgi boyunca ölçtü; tıpkı Bouguer’in etkiyi güneşte ilk kez ölçtüğü gibi. Ancak görünür ışık yerine iki yakın kızılötesi dalga boyunu kullandılar: 1,6 mikron ve 2,2 mikron. Bu onlara karanlık kenar etkisinin dalga boyuna göre nasıl değiştiğini karşılaştırmayı sağladı.
Beklendiği gibi, bu yıldızların karanlık kenar etkisi 2,2 mikron dalga boyunda 1,6 mikron dalga boyundan daha azdır. Uzun dalga boyları atmosfer tarafından daha az saçılır ve soğutulur; işte bu yüzden Ancak şaşırtıcı olan, uzun dalga boyunun kısa olana göre yaklaşık %38 daha zayıf olmasıydı. Yıldız atmosferi modelleri ancak yaklaşık %20’lik bir fark öngörür. Bu da yıldız atmosferlerine dair anlayışımızın biraz eksik olduğunu gösteriyor.
Çalışma, artık yıldız karanlık kenar etkisini doğrudan gözlemlenebileceğimizi gösteriyor. Gelecekteki çalışmalar bu yıldızları görünür ve daha fazla kızılötesi dalga boyunda incelediğinde atmosferlerine dair daha net bir görüş sunacak. Ancak yüzyıllardır sadece güneşte görebildiğimiz bir etkiye artık yıldızlarda da bakabiliyor olmak oldukça şaşırtıcı.
Ei vielä kommentteja