Bilim insanları, gezegenimizi, vücudumuzu ve etrafımızdaki her şeyi oluşturan elementlerin nasıl oluştuğunu anlamaya daha da yaklaşıyorlar; aynı zamanda yıldız patlamalarının bu süreçteki rolüne dair daha net bir resim elde ediyorlar.
Yeni araştırmalar, iki farklı makalede, yıldızların nasıl elementler oluşturduğunu ve bu patlamaların bu elementleri —ve yıldızların yaşamları boyunca oluşturdukları diğer elementleri— nasıl tüm kozmosa yaydığını inceliyor. Astronomlar asırlardır parlak süpernovaları incelemekte, ancak bu patlamaların nasıl gerçekleştiği hala tam olarak anlaşılamıyor.
Bu bilgilerle donatılan bilim insanları artık daha sağlam bilgisayar modelleri oluşturarak bunları astronomik gözlemlerle karşılaştırabilirler. Bu, süpernovaların nasıl ilerlediğini anlamaya çok daha yakın olmalarını sağlayabilir.
Christopher Cousins, University of Surrey’deki Nükleer Fizik Grubu’nda doktora sonrası araştırmacı olarak yaptığı açıklamada şunları söyledi: “Bu alandaki ilerlemeyi görmek heyecan verici. Bu tür bir ölçüm, sadece birkaç on yıl önce mümkün olmayacaktı, ancak şimdi bize astrofizikteki en büyük yanıtsız sorulardan birine yeni bir bakış açısı sunuyor.”
İkinci makale, özellikle X-ışını patlamaları olarak bilinen bir tür yıldız patlamasına odaklanmıştır. Bu patlamalar, yoğun bir yıldız kalıntısı olan nötron yıldızı tarafından çekilen malzemelerin, bir eşlik eden yıldızdan alınmasıyla meydana gelir. Nötron yıldızının —bir ila iki kat kütleye sahip maddenin yaklaşık 20 kilometre çapındaki bir alana sıkıştırıldığı yıldız kalıntısı— yoğun yerçekimi etkisiyle, bu çalınan yıldız maddesi yüzeylerine çarptığında termonükleer patlamalar tetiklenir. Bu patlamalar ağır elementleri oluşturur ve inanılmaz miktarda enerji açığa çıkarır; bunların bir kısmı X-ışını şeklinde yayılır.
Michigan’daki Facility for Rare Isotope Beams (FRIB) araştırmacılarından oluşan ekip, daha önce mümkün olmayan bir ayrıntıyla X-ışını patlamalarını tetikleyen nükleer reaksiyonu inceledi.
Bu çalışma, bilim insanlarının uzun zamandır tartışılan nikel-bakır döngüsü adı verilen olgunun rolünü ortaya çıkardı; bu da süpernovalarda nükleer malzemenin geçici olarak hapsedilmesidir. Bilim insanları, X-ışını patlamaları sırasında nükleer maddenin nikel-bakır döngüsünde hapsedilip edilmediğini daha önce bilmiyorlardı.
Bu araştırma, bunun gerçekleştiğini ancak yalnızca küçük oranlarda olduğunu gösteriyor. Bu, bilim insanlarına Tip I süpernovaların nasıl ilerlediğine dair daha net bir resim sunuyor.
“Bu iki çalışma, bu patlamaların nasıl gerçekleştiğine dair çok daha net bir resim sunarak modellerimizi astronomik gözlemlerle daha yakından karşılaştırmamıza ve evrendeki kimyasal elementlerin nasıl oluşturulduğunu ve yayıldığını anlamaya daha da yaklaşmamızı sağlıyor” dedi.
Bu çalışmaların sonuçları, Temmuz sayısında yayınlanan dergide yer almaktadır.
GÖZLEM DEĞERLENDİRMELERİ (1)