Starship Dünya’ya döndü: Roket, üç saatlik uçuşun ardından Hawaii’nin kuzayında okyanusa daldı

SpaceX mühendisleri, on üç yörünge dışı deneme uçuşunun ardından Pazartesi günü şirketin Super Heavy-Starship roketini ilk kez yörünge uçuşuna fılatırken, dünyanın en güçlü roketinin ticari yolcu taşımacılığı ve NASA’nın Ay görevleri için kullanılmasına doğru atılan kritik bir adımını tamamladı. Roket, üç saat süren uçuşun ardından Hawaii’nin kuzayındaki Pasifik Okyanusu’na iniş yaptı.

Başlangıçta yörünge dışı bir rotaya oturmak üzere yükselen Starship’in üst aşamasını tahrik eden altı Raptor motordan biri erken saatlerde kapandı. Telemetri verileri değerlendirilen Elon Musk’a ait uçuş kontrol ekibi, uzay gemisinin diğer tüm sistemlerinin sağlıklı olduğunu belirledi ve tek bir Raptor motorunun yeniden ateşlenmesiyle yörünge yolculuğu tamamlandı.

Operasyonel Starlink uydu fılatmanın ilk örneği

Yörüngeye yerleşir yerleşmez Starship’in üst aşaması, şirketin sürekli genişleyen uydular ağını tamamlamak üzere 26 üçüncü nesil Starlink internet uyduyu yaydı. Bu, yeni roketin düşük yörünge orbitinde operasyonel uydu fılatmasındaki ilk kullanımı olarak kayıtlara geçti.

Uydular yörüngeye yerleştikten sonra SpaceX kontrolörü, görevi planın çok öncesinden sonlandırmayı tercih etti. Üç saat süren uçuşun ardından roket Hawaii’nin kuzayında Pasifik Okyanusu’na iniş yaparak misyonunu tamamladı.

NASA için kritik bir yol ayrımı

NASA açısından, Starship’in yörüngeye çıkması ve Dünya’ya geri dönmesi, 2028 yılında planlanan Artemis Ay inişi için gerekli sistemin zamanında olgunlaştırılması yolunda kritik adımlardı. Bu görevde Starship’in bir varyantı kullanılacak.

Bir gelecek Ay görevi için, iniş aracının Ay’a yolculuğu öncesinde yakıtla doldurulması gereken çok sayıda Super Heavy-Starship ikiz roket uçuşunun ardından, uzay gemisinin NASA’nın Orion mürettebat kapsülüne Ay yörüngünde bağlanması, iki astronotu alıp yüzeye ve geriye götürmesi gerekiyor.

“Tebrikler @SpaceX! Muhteşem bir fılatma, gemiyi yörüngeye çıkarma ve her adımı güvenli, sorumlu ve özellikle ilham verici bir şekilde yönetme. @NASA ve ilgilenen tüm kamuoyu, mümkün olduğunca yardımcı olmaya ve Starship görevlerinin rutin hale gelmesine heyecanla hazır.”

NASA İcra Kurulu Başkanı Jared Isaacman

Az sayıda kişi SpaceX’in nihayetinde Super Heavy-Starship roketini güvenilir şekilde uçurabileceğine şüpheyle bakarken, şirketin NASA’nın Artemis IV Ay inişi için koyduğu iddialı 2028 hedef tarihine ulaşabilip ulaşamayacağı henüz bilinmiyor.

Muhteşem bir fılatma

Pazartesi görevi her şeye rağmen görkemli bir başlangıç yaptı. Super Heavy ikiz roketinin 33 metan yakan Raptor motoru, saat 08:49’da (EDT) alev fışkırmasıyla ateşlenerek 400 foot uzunluğundaki roketi hızla Texas kıyısındaki SpaceX Starbase fılatma alanından yukarı kaldırdı.

Bazı 16 milyon pound itki üreten Super Heavy ilk aşama ikiz roketi, yakıt tüketip ağırlığını kaybettikçe hızla ivmelenerek güneydoğuya doğru bir rotada kalın alt atmosferden çıktı. Motorlardan biri erken kapansa da, roket birkaç motorun kaybına rağmen uzaya ulaşacak şekilde tasarlandı.

Fılatmadan iki dakika yirmi saniye sonra ilk aşama motorlarının geri kalanı kapanırken, Starship’in üst aşamasını tahrik eden altı Raptor motoru, ikiz roket ayrılıp uzaklaşmadan birkaç sanije önce “sıcak ayrılma” (hot staging) manevrasıyla ateşlendi.

Geri dönüş ve okyanusa iniş

Starship uzaya doğru yol alırken, Super Heavy ikiz roketi döndü, motorlarını yeniden başlatarak yönünü tersine çevirdi ve ardından kendi kendine Texas kıyısına geri uçtu. “Geri itme” (boost-back) yanması sırasında görünen o ki ikinci bir motor erken kapandı, ancak devasa roket sahilden birkaç mil uzağında neredeyse normal dikey iniş yapabildi.

Son önceki deneme uçuşunda üç motorda sorun yaşandı ve bu durum tam süreli geri itme yanmasının önüne geçti; iniş yanmasında yalnızca 13 motorun sekizi ateşlendi. Sonuç “sert” bir iniş oldu. SpaceX, bu kez başarılı bir dönüşü garantilemek için çok sayıda yükseltme ve yazılım değişikliği uyguladı.

İlk aşama roketinin dev mekanik kollarla fılatma ayağından yakalanması tasarlandı; SpaceX bunu bugüne kadar dört kez başardı. Ancak yükseltmeler ve iyileştirmeler test edilene kadar, güvenlik önlemi olarak okyanusa inişe devam etmeyi tercih ediyor. Starship’in üst aşaması da uzaya çıkıp geri geldikten sonra fılatma alanından yakalanacak şekilde tasarlandı, ancak bu kilometre taşı henüz denenmedi.

Pazartesi günü firlatılan Starip üst aşaması, iki motor ateşlemesiyle 180 mile yüksekliğinde bir yörüngeye çıktı. İlk ateşleme, ikiz roketin okyanusa inişinden yaklaşık bir sanije sonra gerçekleşti ve roketin kontrolden çıkması durumunda bile güvenli bir inişe yol açacak şekilde Starship’i yörünge dışı rotaya oturtmayı hedefliyordu.

Bir motorun erken kapanmasına rağmen, Starip’in yörüngeye yerleştirme yanmasını sürdürmesi için onay verildi ve bundan sekiz buçuk sanije sonra roketin burnundaki Pez şeker kutusuna benzer bir mekanizma, her biri önceki nesilden 10 kat daha fazla kapasiteye sahip 26 üçüncü nesil Starlink internet uyduyu yaydı.

Görev başlangıçta altı yörünge süresinde tamamlanacak şekilde planlanmış ve saat 18:40 civarında Şili kıyısında bir okyanusa iniş öngörülmüştü. Ancak Starlink uyduları güvenli şekilde yoluna çıktıktan sonra görev yöneticileri, gemiyi Hawaii’nin kuzayındaki Pasifik Okyanusu’na erken inişle indirmeyi tercih etti.

Artemis Ay programında gelecek rol

SpaceX şu anda Texas’taki Starbase tesisinde iki Super Heavy-Starship fılatma alanına sahip ve Florida’da üç tanesi daha inşa altında; bunlar arasında tarihi Kennedy Uzay Merkezi’ndeki 39A no’lu platform ve komşu Cape Canaveral Uzay Kuvvetleri İstasyonu’ndaki platformlar yer alıyor. SpaceX, ilk fılatmayı bu yılın sonlarında veya gelecek yılın başında Florida’dan gerçekleştirmeyi planlıyor.

Ve çok sayıda platform gerekecek. SpaceX, Artemis astronotları için iniş aracı olarak kullanılacak Starip’in bir varyantını inşa ediyor. Ay görevleri için şirket, Ay’a yönelmeden önce lunar iniş aracını yakıtla doldurmak üzere yaklaşık 15 kadar Super Heavy-Starship ikiz roketini fılatması gerekecek; ardından astronotların Lockheed Martin yap Orion kapsülünde gelmesini bekleyecek.

Bundan sonra, 165 foot yüksekliğindeki iniş aracı, iki mürettebat üyesini Ay’ın güney kutbuna yakın bir yere dikey olarak inerek yüzeye indirecek. Astronotlar daha sonra keşifleri tamamlanana kadar dışarıdan bir asansörle yüzeye inecek ve geriye çıkacak.

İlk böyle bir iniş için 2028 yılı hedeflenirken, SpaceX’in Super Heavy-Starship deneme programını hızlandırması; aracın insanlı uzay uçuşu için sertifikalanması ve iniş aracının fılatmasından birkaç gün içinde ondan fazla ikiz roketin güvenle fılatılabilmesi için gereken güvenilirliği kanıtlaması gerekiyor.

Geçmişte NASA’da ve havacılık-uzay sektörünün diğer alanlarında deneyime sahip birçok gözlemci, SpaceX’in 2028 yılına kadar test edilmiş bir “insanlı iniş sistemi” (human landing system) Starip varyantı sunamayacağından şüphe ediyor. NASA da bahislerini hedingleyerek Blue Origin tarafından tasarlanan alternatif bir iniş aracının gelişimini finanse ediyor.

Düşük yörünge orbitinde gelecek yıl gerçekleştireceği bir deneme uçuşta — Artemis III — NASA, Orion kapsülünde dört astronotu fılatıp SpaceX ve Blue Origin tarafından ayrı ayrı fılatılan prototip iniş araçlarıyla buluşup bağlanmayı deneyecek.