NASA’nın Swift Görevi Sona Erdi: Geride Bilimsel Bir Cennet Bıraktı

NASA‘nin Neil Gehrels Swift Gözlemevi, uzay aracı Dünya yüzeyinden 171 milin (275 kilometrenin) altına, yani 275 kilometrenin altına indiğinde bilim görevini tamamladı. Bu yükseklikteki daha güçlü atmosferik sürüklenme, uydunun teleskoplarının astronomik hedeflere istikrarlı bir şekilde bakmasını engelliyor.

Swift, son gözlemini 20 Ekim’de gerçekleştirdi. Uydunun önümüzdeki birkaç hafta içinde atmosfere geri girmesi bekleniyor.

“Swift, ülkeye inanılmaz ve kalıcı bir yatırım getirisi sağladı; iki yıllık birincil bir görev için tasarlandıysa da, on katından fazla süre üretken kaldı,” dedi Washington’daki NASA Merkezinde Fiziksel Uzay Bilimleri Bölümü Direktörü Shawn Domagal-Goldman. “Bu süre içinde Swift, değişen evrenimize dair anlayışımızın gelişinde önemli bir rol oynadı ve hızlı tepki gözlemlerinin tüm topluluk için ne kadar kritik olduğunu gösteren bir astrofizik devriminin parçasıydı. Swift sonrası bir dünyada kozmik olaylara hızlı tepki vermeyi desteklemek için, hızlı yörüngeye yerleşen ticari yeteneklerden başlayıp verimli, yenilikçi yeni görevlere kadar, NASA’nin mevcut uzay teleskopları filosunu kullanma ve bunları geliştirme yeteneğimizi inceliyoruz. Ve Swift, onlarca yıl boyunca yeni keşifleri besleyecek çok dalgaboylu gözlemlerden oluşan olağanüstü bir arşiv bırakıyor.”

Unutulmaz kariyerinde Swift, evrendeki en güçlü patlamalar olan 2.000’den fazla gamma ışını patlamasını gözlemledi. 1.400’den fazla süpernova patlamasını inceledi, deli deliklerce parçalanan yıldızları izledi, aktif galaksileri monitör etti, gökyüzünün tamamını kapsayan bir X-ışını taraması yürüttü, asteroitleri ve kuyrukluyıldızları inceledi ve bunların ötesinde pek çok şey yaptı. Swift verileri, yaklaşık 7.000 yayımlanmış bilimsel makalenin gelişimine katkıda bulundu.

“Swift, gamma ışını patlamalarını çalışmaya adanmış bir uydu olarak tasarlandı; bu patlamalar o kadar hızlı gelip geçiyor ki, büyük teleskoplarla hedef alınıp daha fazla şey öğrenmek mümkün değildi,” dedi Maryland’deki Greenbelt’te NASA Goddard Uzay Uçuş Merkezi’nde görevin baş araştırmacısı S. Bradley Cenko. “Swift’in gamma ışını patlamalarını tespit edip konumlandırması, bu konumları diğer gözlemevlere ilettiği bir konuma getirmesi ve ardından patlama bölgelerini, parlamaları söndükten önce görüntülemek için teleskoplarnı çevirmesi gerekiyordu. Bu genellikle Swift’e yaklaşık bir dakika sürüyordu.”

Birinci araştırmacısı Neil Gehrels önderliğinde Swift, çok dalgaboylu bir gözlemevi olarak doğdu; optik/ultraviyole ve X-ışını teleskopları eş eksenli olarak hizalanmış ve bir patlamanın konumunu hızlı şekilde görüntüleyip netleştirmişti. Görev 20 Kasım 2004’te yörüngeye fırlatıldı ve bir sonraki ay göreve başladı. 2018’de NASA, Gehrels’in ölümünden sonra görevin adını onun onuruna değiştirdi.

Hız, kısa gamma ışını patlamaları olarak adlandırılan, parlaklıklarını iki saniyeden kısa sürede zirveye çıkaran zor yakalanan bir popülasyon için özellikle önemliydi. Swift’ten önce, bu patlamaları parlamalarını gözlemlemek için yeterli hızda ve kesinlikle konumlandırmak imkansızdı. Mayıs 2005’te Swift, bu kilometre taşını GRB 050509B ile başardı; bu patlama sadece 0,03 saniye sürmüştü. Swift, patlamaya yeterince hızlıca döndü ve 11 X-ışını fotonunu tespit ederek, kısa patlamalardan algılanan ilk parlamayı başardı. Bu gözlemler, uzun süredir var olan teorik modelleri doğruladı ve kısa gamma ışını patlamalarının büyük olasılıkla iki nötron yıldızının birleşiminden geldiğini gösterdi; bu yıldızlar Güneş’in kütlesine sahip olup bir şehrin boyutuna kadar sıkıştırılmış nesnelerdir.

Başka bir faktör de Swift’i türünün astronomik çok amaçlı aleti olarak başarılı kıldı. Esnek planlama sistemi, astronomların “fırsata dayalı” gözlemler talep etmesine, bunların yerden birkaç dakikada komutlanmasına olanak tanıdı ya da birkaç dakikadan aylara kadar süren belirli kaynakları gözlemlemek için izleme programları kurmasına izin verdi. Sistem, günde 75’e kadar bağımsız hedefi programlayabiliyordu.

“Swift donanımının benzersiz tepki hızı, hızlı görev operasyonlarının olağanüstü başarısı ve Swift Uçuş ve Bilim Operasyon ekiplerinin sıkı bağlı takımlık çalışması, Swift’i araştırmanın hızla büyüyen alanlarının kavşağına yerleştirdi,” dedi Pennsylvania’daki University Park’ta Penn State Eberly Bilim Fakültesi’nde astronomi ve astrofizik profesörü görevin operasyon direktörü John Nousek.

Swift arşivi, her türden kozmik patlamalara ait yaklaşık 22 yıllık parlaklık ölçümlerini, çoklu dalga boyu spektrumlarını ve Ultraviolet/Optik Teleskopundan elde edilen 1,5 milyondan fazla görüntüyü ve çok daha fazlasını içeriyor. NASA’nın açık, altın standart bilim anlayışına yönelik taahhüdünün bir parçası olarak herkese açık olan bu tam veri seti yaklaşık 12 terabaytlık bir alanı kapsıyor; bu da yaklaşık 600 yüksek çözünürlüklü filmin depolama kapasitesine eşdeğer.

Ajansın Swift’in görevinin sonlandırılması için daha önceki planlamasının bir parçası olarak NASA, mevcut görevleri kullanarak bu arada kozmik olaylara hızlı tepki verme konusunda yeni seçenekler bulmaya öncelik vermeye devam edecek.